سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 330

کلی است، منتها توصیف العقد بصحیح، نتیجه اش این است که عقد فاسد و افراد عقد فاسد از تحت این عنوان خارج می شود، همان طور که توصیف انسان به عالم، افراد جاهل را خارج می کند، اما «الانسان العالم» هم موصوفش کلیت دارد و هم وصفش کلیت دارد، اینجا هم مسأله این طور است.

ایشان می فرمایند: این حرف درست نیست، برای این که ما وقتی که کلمه و لفظ بیع را می شنویم، آیا با شنیدن لفظ بیع مفهوم صحیح و عنوان صحیح در ذهن ما می آید؟ اگر صحیح به حمل اولی ذاتی در معنای بیع دخالت داشته باشد، معنایش این است که با شنیدن لفظ بیع همان طور که«العقد» در ذهن شما می آید، باید وصف«صحیح» هم به عنوان کلیش در ذهن شما بیاید؛ یعنی این«العقد الصحیح» مثل«الحیوان الناطق» در معنای انسان باشد. همان طور که شما از شنیدن انسان به حیوان و ناطق انتقال پیدا می کنید؛ اینجا هم باید از شنیدن لفظ بیع انتقال به عقد پیدا کنید. در حالی که ما خارجا وقتی که ملاحظه می کنیم می بینیم با شنیدن کلمۀ بیع، مفهوم صحیح در ذهن ما نمی آید، عنوان صحیح در ذهن ما تحقق پیدا نمی کند و این کاشف از این است که این مفهوم در معنای بیع هیچ گونه دخالتی ندارد.

صحیح به حمل اولی ذاتی یا صحیح به حمل شایع صناعی

امام بزرگوار(مد ظله) می فرمایند: این حرف باطل است، وجدان و تبادر برخلاف این معنا است.

اما اگر بخواهید این حرف را بزنید، بگویید: آن صحیحی را که ما در معنای بیع به عنوان قید برایش مدخلیّت قائلیم، صحیح به حمل اولی ذاتی نیست، بلکه صحیح به حمل شایع صناعی است. وقتی که مسألۀ حمل شایع صناعی پیش آمد، همان طور که مکرر عرض کردیم در حمل شایع صناعی مسأله مربوط به عالم وجود خواهد شد، مربوط به مصادیق و افراد خواهد شد، شما می گویید: «زید انسان»، این حملش حمل شایع صناعی است، می گوییم: چرا؟ می گویید: برای این که انسان با زید در وجود خارجی اتحاد پیدا کردند، این جور نیست که زید یک وجودی داشته باشد و انسان یک وجود دیگر، بلکه انسان در خارج همان زید است. پس چون بین زید و انسان اتحاد وجودی و اتحاد در خارج مطرح است، شما می گویید: این حمل شایع صناعی است.

پس حمل شایع صناعی حتما در محدودۀ خارج و افراد و خصوصیات فردیه باید پیاده شود. به خلاف حمل اولی ذاتی، وقتی شما می گویید: «الانسان حیوان الناطق» کاری به وجود خارجی ندارید، فرض کنید انسانی هم در عالم وجود نداشت، همین«الانسان حیوان الناطق» به قوت خودش باقی است، دیگر نیازی ندارد به این که در خارج وجود پیدا کند.

پس وقتی که صحبت از حمل شایع صناعی به وجود آمد، معنایش این است که مطلب به افراد و خصوصیات کشیده می شود، پس این طور بگویید: معنای بیع، عقد کلی است، اما این کلی یک قیدی