سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 334

ذهن ما نمی آید، واقعا هم همین طور است ما با شنیدن کلمۀ بیع مفهوم صحیح در ذهن ما نمی آید، اما با شنیدن لفظ بیع این معنا در ذهن ما می آید«العقد المؤثر فی ملکیه العین»، این دیگر یک معنای کلی است، وقتی که ما کلمۀ اجاره را می شنویم می گوییم: «الاجاره هو العقد المؤثر فی ملکیه المنفعه»، این یک معنای کلی است و نوع برای صحیح هم هست، در حقیقت مصداق صحیح است، اما نه مصداق به معنای وجود خارجی، مثل انسان در رابطۀ با حیوان می ماند، انسان در رابطۀ با جسم و جسم النامی می ماند، انسان کلی است، الحیوان هم کلی است، لکن انسان یک بخشی از دایرۀ کلی حیوان است.

ما اینطور می گوییم: «الاجاره هی العقد المؤثر فی ملکیه المنفعه» اگر این طور اجاره را معنا کردیم، کدام یک از این اشکالات به مرحوم آخوند(ره) توجه پیدا می کند؟ هم عنوانش، عنوان وضع عام و موضوع له عام است و هم اشکالی هم ندارد ما وقتی کلمۀ اجاره را می شنویم یکی می گوید: من خانه ای را اجاره کردم، تا کلمۀ اجاره را می شنویم«العقد المؤثر فی ملکیه المنفعه» به ذهن ما می آید به عنوان کلی، تا کلمۀ نکاح را می شنویم«العقد المؤثر فی الزوجیه» به ذهن ما می آید و مثل اینکه امام بزرگوار در ذهن مبارکشان این بوده که اینهایی که قائل به صحیح هستند، روی نفس کلمۀ صحیح تکیه دارند، روی نفس عنوان صحیح تکیه دارند که ایشان مسأله را مردد می فرمایند بین این که آیا صحیح به حمل اولیه ذاتی مقصود است یا صحیح به حمل شایع صناعی؟ اینها روی نفس عنوان صحیح تکیه ندارند، ولی در عین حال می گویند: بیع آن عقد مؤثر در ملکیت است که اگر یک عقدی فاسد شد، «و لم یکن مؤثرا فی الملکیه» به نظر مرحوم آخوند(ره) «لیس ببیع». اگر یک عقدی در باب اجاره فاسدا واقع شد«و لم یکن مؤثرا فی ملکیه المنفعه لیس باجاره» نزد مرحوم آخوند. اگر این طور ما کلام ایشان را توجیه کنیم، حتی در عبارت خود مرحوم آخوند هم وقتی که مقدمۀ همان اختلاف عقلا و شرع را ذکر می کند ایشان می فرماید که چه مانعی دارد بگوییم: عقلا و شارع می گویند: «العقد المؤثر لأثر کذا»، هیچ کلمۀ صحیح را نه به عنوان حمل اولی ذاتی و نه به عنوان حل شایع صناعی ایشان مطرح نمی کند، «العقد المؤثر لاثر الملکیه»، «العقد المؤثر لاثر الزوجیه»، «العقد المؤثر لآثاری» که در سایر عقود مطرح است اگر این طور مسأله را بررسی کنیم به نظر می آید که اشکال ایشان به مرحوم آخوند(ره) لا یکون واردا تا دنبالۀ مسأله.

پرسش:

1 - فرق میان نظر شارع و عقلا در عبادات بنابر قول به صحیح چیست؟

2 - اشکال حضرت امام(ره) بر مرحوم آخوند(ره) را بیان کنید.

3 - در معاملات صحیح به حمل اولی ذاتی یا صحیح به حمل شایع صناعی درست است؟

4 - راه انحصاری برای حل اشکال بر مرحوم آخوند(ره) کدام است؟