سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 395

همین مثال معروفی که مثلا ما برای مجاز قرینه ذکر می کنیم«رأیت اسدا یرمی» همین مثال معروف ما که به عنوان قرینۀ مجاز کلمه مجاز مطرح است، آیا یرمی را فقط برای همین آورده که بگوید:

مقصود من از اسد رجل شجاع است همین؟ یا این که نه، یرمی یک مطلبی را می خواهد افهام بکند ضمنا می رساند که مقصود از اسد، رجل شجاع است. و آن این که این رجل شجاع در حال تیراندازی بود، این در حال تیراندازی بود غرض به این متعلق است. می خواهد این معنا را تفهیم بکند، نه این که فقط می خواهد بگوید: من یک رجل شجاعی را دیدم، آیا یرمی فقط برای همین آمده که بگوید من یک رجل شجاعی را دیدم؟ نه، یرمی دو کار می کند هم می گوید: مقصود از اسد، حیوان مفترس نیست، که او جنبۀ قرینیتش است و هم خودش یک مطلبی را تفهیم می کند که این رجل شجاع در حال تیراندازی و رمی بود، این یک مطلب مهمی است، مثل این بود که از اول این جوری بگوید:

«رأیت رجلا شجاعا یرمی» اگر بجای اسد رجل شجاع می گفت: شما می گفتید: دیگر برای چه این کلمۀ یرمی را آوردید؟ یرمی برای این است که مقصود از اسد رجل شجاع است؟ نه این که یک معنای زایدی را این افهام می کند. پس نتیجه اینطور است که معنای قرینۀ لفظیه این نیست که اثر این قرینۀ لفظیه منحصرا قرینیت باشد تا بحث بعدی ان شاء اللّه.

پرسش:

1 - چرا ضرورت دارد یک لفظ برای چند معنی در مشترک لفظی به کار رود؟

2 - تفهیم و تفهّم، غرض از وضع است، یعنی چه؟

3 - چرا اشتراک لفظی بهترین راه است و علت استثناء قرآن از اشتراک لفظی را بیان کنید.

4 - عدم لزوم اجمال در اشتراک لفظی به چه صورت امکان پذیر است؟