سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 396

درس یکصد و چهل و هفتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

استعمال لفظ مشترک، در اکثر از معنای واحد

به دنبال بحث در باب مشترک لفظی یک بحث دیگری واقع شده و آن این است که آیا استعمال لفظ مشترک، در اکثر از معنای واحد جایز است یا نه؟ آیا می شود کلمۀ«عین» را در دو معنا یا بیشتر، در استعمال واحد استعمال کرد؟ اینجا بحث ولو این که روی عنوان مشترک لفظی مطرح است، لکن ملاک بحث عمومیّت دارد و آن مطلق استعمال لفظ است در دو معنی؛ چه این دو معنی، دو معنای حقیقی باشد، مثل همین مشترک لفظی یا دو معنای مجازی باشد یا یکی معنای حقیقی و دیگری مجازی باشد مثل این که کلمۀ«اسد» را استعمال کند، هم معنای حقیقی را اراده داشته باشد و هم معنای مجازی، که عبارت از رجل شجاع است، در استعمال واحد، بدون این که کلمۀ«اسد» تکرر پیدا کند. یک«رأیت اسدا» بگوید و از این«اسد» هم معنای حقیقی را اراده کند و هم معنای مجازی را.

در رابطۀ با محل بحث دو جهت را باید صحبت کنیم، بعد وارد بحث بشویم.

یک جهت این است که آیا عنوان مسأله عبارت از این عنوان است که استعمال لفظ در اکثر از معنی جایز است یا جایز نیست؟ جواز شرعی که در اینجا مقصود نیست. جایز است، یعنی از طرف