سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 409

نمی شود.

تبعیت الفاظ از معانی در لحاظ

احتمال سوم در کلام مرحوم آخوند(ره)، یک قدری نزدیک به همین احتمال دوم است، اما با این خصوصیت که از بعضی نقل شده که در کلام مرحوم آخوند روی این احتمال تکیه کرده اند. ولو اینکه در کلام ایشان در رابطه با لفظ مرتب کلمۀ لحاظ تبعی گفته می شود، اما ایشان روی تبعیت لحاظ اصلا تکیه ندارد. کاری به تبعیت لحاظ ندارد. آن که نقطه اصلی و نقطه اساسی کلام ایشان است با حذف تبعیت و استقلالیت، عبارت از این معنا است که ایشان می گویند: اگر معنا دو لحاظ داشت، لفظ هم باید دو لحاظ داشته باشد. اصلا کلمه تبع و استقلال هم برود کنار. کاری به تبع و استقلال نداریم.

اگر در معنی، تعدد لحاظ باشد، در لفظ هم باید تعدد لحاظ باشد که این در حقیقت برمی گردد به بیان معیار. یعنی مرحوم آخوند(ره) می خواهد بگوید که معیار تعدد لحاظ در باب لفظ، تعدد معناست. باید یک حرفی بزند. می گوییم: این حرف درست نیست. چرا درست نیست؟ الان ما برای شما عرض می کنیم. اگر شما دیروز گفتید: «رأیت عینا» و اراده کردید عین باکیه را، امروز هم گفتید:

«رأیت عینا» و همان عین باکیه را اراده کردید، اینجا معنا متعدد است یا نه؟ بلا اشکال معنا متعدد نیست. دیروز مقصود من از عین، عین باکیه بود، امروز هم مقصود من از این«رأیت عینا» عین باکیه است. اگر معنا متعدد نیست، ما از شما می پرسیم: اینجا تعدد لحاظ هست یا نیست؟ می پرسیم: آیا کسی که دیروز استعمال کرده، «رأیت عینا» را و کسی که امروز استعمال کرده«رأیت عینا» را، آیا راجع به کلمه عین به لحاظ دیروز و امروز دو لحاظ داشته است؟ یک لحاظ یا دو لحاظ در کار بوده است؟ چاره ای ندارید الاّ این که بگویید که دو لحاظ است.

می گوییم: چطور شما اینجا دو لحاظ را می گویید با اینکه معنا یکی است؟ عینی که دیروز به عنوان معنای اول مطرح بود، مقصود عین باکیه بود، حالا هم همان عین باکیه مقصود است، مثل این آدمهایی که وقتی که هی مستمعشان عوض می شود، یک واقعیت را نقل می کند. آدم گاهی یک مطلبی دارد برای یک عده از دوستانش نقل می کند، بعد اینهایی که رفتند یک عده ای دیگر آمدند، عین همان مطلب را نقل می کند. آیا حالایی که در مرحلۀ ثانی عین همان مطلب او را نقل می کند، راجع به لفظی که استعمال کرده، آیا اینجا تعدد لحاظ دارد یا ندارد؟ اگر شما بگویید که ندارد، می گوییم که برای ما بگو که در اولی اش لحاظ نبوده یا دومی نبوده؟ چاره ای ندارید بگویید که تعدد لحاظ در کار است.

اگر تعدد لحاظ در کار است، معنا که واحد است، چطور در معنای واحد شما پای تعدد لحاظ را پیش می کشید؟ یک واقعیت دارد نقل می کند. اول برای یک سری از رفقهایش، اینها که رفتند و مستمع