سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 416

این به نظر ما مستحیل و غیر قابل امکان است.

جواب استاد به مرحوم آخوند(ره)

در مقام جواب از ایشان باید گفته شود که نفس انسان با اینکه از عالم ماده نیست و مربوط به جهان تجرد است، شما بی جهت مسأله نفس را با عالم ماده در حکم متساوی می دانید. در ماده به لحاظ اینکه ماده مشتمل بر محدودیت است، این محدودیت برای ماده یک مسائل ضیقی را به وجود آورده است. جسم واحد در آن واحد نمی شود هم معروض عرض بیاض باشد و هم معروض عرض سواد باشد، اما این از آثار جسم است. مادی بودن این اقتضاء را دارد. مادی بودن این محدودیت را به وجود آورده است. اما مسأله نفس را ما نمی توانیم با مسأله مادیات مقایسه بکنیم. نفس بعلت تجرّد برخوردار از یک سعه و از یک گستردگی است که این محدودیت های در امور مادی اکثرا در رابطه با مسائل نفس اصلا مطرح نیست؟ حالا دلیلش چیست؟ اینجا ما می توانیم به تدریج راهها و ادله ای را برای شما ذکر کنیم که اگر اولی اش را نپذیرفتید، دومی، دومی را نپذیرفتید، سومی، سومی را نپذیرفتید دیگر یک دلیل قاطع محکمی که اصلا قابل مناقشه نیست در این رابطه آن را ممکن است برای شما عرض کنیم. حالا من جواب اولش را می دهم. اما جوابهای دیگر را موکول به جلسۀ آینده می کنیم ان شاء الله.

دلیل اول استاد در ردّ مرحوم آخوند: وجدان

جواب اولش یک مسألۀ وجدانی است. مسأله وجدانی این است: این اعمالی را که از اعضاء و جوارح شما صادر می شود، مثل دیدن، شنیدن و امثال ذلک، آیا فاعل این اعمال کیست؟ دیدن، فاعلش کیست؟ اینجا همانطوری که در مسألۀ امر بین الامرین، یکی از جاهایی که از آن استفاده می شود، همین مسأله فعل النفس است که من در ذهنم هست که امام بزرگوار در مسأله الامر بین الامرین یکی از چیزهایی که برای تقریب مسأله الامر بین الامرین را ذکر می کنند، مسأله افعال نفس است. شما می بینید، این دیدن را هم می توانید به خودتان نسبت بدهید بگویید من دیدم. هم می توانید به چشمتان نسبت بدهید بگویید که چشم من دید. آیا این دو نوع استعمالی که می کنید، یکی اش حقیقت است، دیگری اش مجاز است یا هر دو به صورت حقیقت است؟ آنجایی که می گویید: من دیدم، آیا این من دیدم، مجاز است؟ مثل استعمال اسد در رجل شجاع است که باید یک قرینه ای برای آن اقامه بشود به واسطه استعمال در معنای مجازی؟ مسأله که اینطور نیست. «اسناد الرؤیه الی الشخص و الی النفس» یک اسناد حقیقی است. در عین حال اسنادش به چشم هم علی سبیل الحقیقه است. اگر گفتید: چشم من دید و دیدن را اسناد به چشم دادید، این«لا یکون مجازا و لا