سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 426

وجود المعنی و وجود اللفظ وجود تنزیلی للمعنی» به این صورت لفظ هم در عالم معنا گویا می آید، به جانب ماهیّت و مفهوم کشیده می شود، به لحاظ این که این هم یک مرحله ای از وجود ماهیّت و وجود معنا خواهد بود.

در مرحله پنجم وجود کتبی است که وجود کتبی هم شبیه همین وجود لفظی است. این هم به عنوان یکی از مراتب وجودی معنا شناخته می شود و جزو وجود معنا شمرده می شود.

پس در کثیری از مفاهیم، وجودات خمسه داریم و اگر وجود انشائی را کنار بگذاریم که در بعضی از مفاهیم جریان ندارد، تمامی مفاهیم و ماهیّات آن وجودات اربعه را می توانند داشته باشند مگر مثل شریک الباری و امثال ذلک، یعنی آنهایی که محال نباشند، هم وجود عینی دارند، وجود ذهنی دارند، وجود لفظی دارند، وجود کتبی دارند. تا اینجا مقدمه است. حالا چه نتیجه ای این مستدل از این مقدمه می خواهد بگیرد؟

می گوید در وجودات حقیقیه و خارجیه مثل زید که وجود واقعی و حقیقی مفهوم و ماهیّت انسان است، سؤال می کنیم، آیا می شود ماهیّت انسان دو وجود و دو واقعیت داشته باشد اما به لباس وجود زید فقط؟ زید به حسب خارج دو وجود برای ماهیّت بشود؟ آیا این معنا امکان دارد یا نه؟ این بلا اشکال محال است. برای این که«زید مع کونه وجودا واحدا لماهیه الانسان و معنی الانسان، لا یعقل ان یکون وجودین لماهیه الانسان»، زید مع کونه زیدا دو وجود باشد برای ماهیّت انسان. در این دقت بفرمایید، ببینیم آیا قابل جواب هست یا نه؟

پرسش:

1 - دلیل مرحوم نائینی(ره) در محال بودن استعمال لفظ در بیش از یک معنا را بیان کنید.

2 - آیا ممکن است در آن واحد چند معنی در نزد نفس حاضر باشد؟ چرا؟

3 - انواع وجود را بیان کنید و برای هر کدام مثالی بزنید.

4 - اختلاف نظر مرحوم نائینی(ره) و مرحوم آخوند(ره) در استحاله استعمال لفظ در اکثر از معنی در چیست؟