سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 435

درس یکصد و پنجاه و دوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

استعمال لفظ در اکثر از یک معنا

آخرین راهی که برای استحالۀ استعمال لفظ در اکثر از معنا ذکر شده؛ یعنی از نظر مقام ثبوت این معنا را مستحیل می دانند، این بود که می گفتند: برای ماهیات وجودات خمسه وجود دارد: وجود عینی خارجی، وجود ذهنی، وجود انشائی - نه در رابطۀ با همۀ ماهیات بلکه وجود انشائی در رابطۀ با بعضی از ماهیات مثل ماهیّت طلب و امثاله - وجود کتبی و وجود لفظی.

وجود لفظی

وجود لفظی این است که هر لفظی بعد از آنکه وضع می شود برای معنا و علقۀ وضعیه بین لفظ و معنی تحقق پیدا می کند، اقتضاء دارد که لفظ هم یکی از مراحل وجود معنا شناخته شود. به تعبیر دیگر: لفظ وجود تنزیلی برای معناست. یک وجود قائم مقامی برای معنا در لفظ وجود دارد. همان طوری که زید مصداق واقعی ماهیّت انسان است و وجود خارجی ماهیّت انسان است، لفظ زید هم وجودی است برای معنای زید. وجودی است تنزیلی برای معنای زید. گرچه این لفظ در رابطۀ با ماهیّت خودش وجود واقعی ماهیّت خودش است، اما در رابطۀ با معنا وجود تنزیلی معناست.