سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 442

درس یکصد و پنجاه و سوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

استحالۀ استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد

در استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد بعد از آنکه از مرحلۀ ثبوت، یعنی مرحلۀ امکان گذشتیم و قائل شدیم به اینکه استحاله ای در این معنا تصوّر نمی شود، جمعی از بزرگان، قائل به خلاف یعنی استحاله شدند. حالا که ما قائل به امکان شدیم، در مرحلۀ دوم بحث در این واقع می شود که این استعمال ممکن، این استعمال غیر مستحیل، آیا جایز است از نظر لغت، از نظر واضع این معنا جایز است یا در عین اینکه امکان دارد«لکنّه غیر جائز»، برای اینکه هر امر ممکنی را ما دلیل بر جواز و ترخیص دربارۀ او نداریم؟ حالا در این مرحله این معنا باید مورد بحث واقع بشود.

در این مرحله می گوییم: ما در باب مشترکات و اشتراک لفظی بیش از این مقدار برایمان ثابت نشده است که مثلا یک واضع واحد، حالا این واضع واحد هم که فرض می کنیم به عنوان حدّاکثر است و الاّ بعدا عرض می کنیم ان شاء اللّه که در ریشۀ اشتراک لفظی که شاید هم قبلا اشاره ای شد به این معنا، حالا حدّ اکثرش این است که ما یک واضع واحدی داریم و این واضع واحد، با توجه و التفات، لفظ عین را برای هفتاد معنا وضع کرد، یک روز روی کرسی وضع قرار گرفت و لفظ عین را برای عین باکیه وضع کرد، روز دیگر باز روی کرسی وضع قرار گرفت و لفظ عین را برای عین جاریه