سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 450

اینکه شما می گویید: عین باکیه، معنایش عین باکیه است، اینطور نیست، عین باکیه تمام المعنی نیست، عین باکیۀ مقیّد به قید وحدت موضوع له است، موضوع له در این وضع یک معنای مقیّد است. در وضع دوم هم به همین کیفیت است، وقتی که لفظ عین را واضع برای عین جاریه وضع کرد موضوع له بتمامه عین جاریه نیست، بلکه عین جاریه مقیدا بقید وحدت و تنها بودن و همراه نداشتن است، این قید داخل در موضوع له است. این غیر از آن بیان مرحوم محقق قمّی است که ما دیروز ذکر کردیم.

بیان صاحب معالم(ره) در فرق میان مفرد و تثنیه و جمع

اشاره

مرحوم محقق قمّی(ره) می فرمود: موضوع له ذات المعنی است، هیچ قید و شرطی از نظر واضع در موضوع له دخالت ندارد، لکن معنا هنگامی که موضوع له واقع می شد خودش دارای وصف وحدت بود، خودش دارای اتصاف به وحدت بود، منتها می فرمود که این حالات و این اتصافات باید در حال استعمال ملاحظه بشود و ما هم عرض کردیم که دلیلی بر لزوم ملاحظه نداریم. اما صاحب معالم(ره) قید وحدت را داخل در موضوع له می داند، یعنی در حقیقت، واضع لحاظ کرده، واضع با توجه به قید وحدت این معنا را موضوع له قرار داده است. پس موضوع له در معانی مشترکه، ذوات معانی نیست، بلکه معانی، هر کدام«مع قید» و آن قید عبارت از وحدت و تنها بودن است.

بعد صاحب معالم نتیجه می گیرد، می گوید: اگر در معنای موضوع له قید وحدت دخالت داشت، شما اگر خواستید کلمۀ عین را در استعمال مفرد در دو معنا استعمال بکنید معنایش این است که این قید وحدت را می خواهید کنار بزنید، معنایش این است که جزء موضوع له را می خواهید کنار بزنید، معنایش این است که لفظ موضوع«للکلّ» را شما در جزء می خواهید استعمال بکنید، کلمۀ عین که برای عین باکیۀ«مع قید الوحده» وضع شده است در اینجایی که شما دو تا معنا را اراده می کنید جزء موضوع له و قید وحدت را شما در استعمال، از موضوع له کم می کنید. پس لفظ موضوع«للکلّ» را در جزء استعمال می کنید و استعمال لفظ موضوع«للکلّ» در جزء«یکون مجازا». لذا در مفرد، علت اینکه ایشان می فرماید: ما قائل به مجازیت هستیم همین است. یک بیانی هم ایشان در تثنیه و جمع دارند که ما اول مسألۀ مفرد را با ایشان تمام کنیم و بعد نوبت برسد به مسألۀ تثنیه و جمع ان شاء الله.

اشکالات استاد بر صاحب معالم(ره)

اینجا یک اشکالی مرحوم آخوند(ره) در کفایه به صاحب معالم دارند که آن اشکال ولو اینکه ما در آن دوره ای که بحث کردیم مناقشه ای در اشکال مرحوم آخوند نداشتیم، امّا حالا یک مناقشه ای به نظرم می آید که عرض می کنیم ان شاء الله، دو اشکال هم غیر از اشکال مرحوم آخوند به صاحب