سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 465

که این بطون مستعمل فیه الفاظ قرآن است؟ این بطون نحوۀ اراده اش همان ارادۀ معنای ظاهر از لفظ است؟ نحوه اراده معنای ظاهر از لفظ، این است که لفظ در معنی ظاهر استعمال شود. ما لفظ مستعملی داریم و معنای مستعمل فیه. در معنای ظاهر چنین چیزی مطرح است، آیا در رابطۀ بطون هم روایات می گوید که این معانی بطنیه عنوان مستعمل فیه دارد؟

حالا اگر عنوان مستعمل فیه را نداشته باشد بالاخره مقصود از این روایات چیست؟

اینجا مرحوم آخوند(ره) دو احتمال می دهند: یک احتمال این است: اصلا این معانی بطنیه نه به الفاظ قرآن ارتباطی دارد و نه به معانی ظاهریه. کمترین ارتباط بین این معانی بطنیه و الفاظ و معنای ظاهر قرآن وجود ندارد. پس اینها چکاره هستند؟ ایشان می گویند: یک حالت مقارنه تحقق دارد.

معنای مقارنه این است که وقتی لفظ قرآن در معنای ظاهر خودش استعمال شده، این معانی هم در کنار این استعمال ارادۀ متکلم به آنها تعلق گرفته است و مراد متکلم است. اما مراد بودن ملازم با این نیست که با این لفظ ارتباط داشته باشد، یا با این معنای ظاهر ارتباط داشته باشد. بلکه فقط در حال استعمال لفظ در معنای ظاهر و مقارن با این استعمال این هفت معنا یا هفتاد معنا هم مراد خداوند تبارک و تعالی واقع شده است. مثل این که انسان دارد جملۀ«زید قائم» را می گوید، در حالی که دارد این جمله را می گوید، توجهی به یک معنای دیگری هم می کند اما ارادۀ آن معنا هیچ ارتباطی به جملۀ «زید قائم» ندارد، نه ارتباط لفظی دارد و نه ارتباط معنوی.

اشکال بعض الاعلام بر عدم ارتباط بطن قرآن با لفظ و معنا

این راه را بعض الاعلام در کتاب محاضرات مورد مناقشه قرار داده اند و مناقشه شان هم تمام است. در این رابطه دو اشکال به صاحب کفایه می فرماید: یک اشکال این است که این روایات هفت بطن و یا هفتاد بطن، اینها در مقام تعظیم و تجلیل قرآن وارد شده است. می خواهد برای قرآن عظمت ثابت کند. مقام قرآن را می خواهد خیلی بالا ببرد که دارای هفت بطن و یا هفتاد بطن است و اگر ما بخواهیم بطون را به این کیفیتی که شما می گوئید معنی کنیم و صرفا مسألۀ مقارنه را پیش بیاوریم، این چه ارتباطی با عظمت قرآن پیدا می کند؟ و چه دلالتی بر عظمت قرآن دارد؟ اینکه الفاظ قرآن در معانی خودش استعمال شده است و هفت معنای دیگر هم اراده شده است، بدون آنکه آن هفت معنا به الفاظ قرآن مرتبط باشد، یا به معانی ظاهرۀ قرآن ارتباطی داشته باشد چه عظمتی است برای قرآن؟ اگر هیچ گونه ارتباطی نه با لفظ قرآن دارد و نه با معنای قرآن دارد، این دیگر چه دلالتی بر عظمت و مقام شامخ قرآن می کند؟! باید یک ارتباطی محفوظ باشد تا مقام قرآن را بالا ببرد.

اشکال دوم این است. بیان آخوند با تعبیر در این روایت منافات دارد برای اینکه آن روایات می گوید: همان طوری که قرآن ظاهر دارد قرآن هم باطن دارد، «له ظهر و له بطن». اگر ما بگوییم: این