سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 485

می کند، دیگر کاری ندارد به اینکه گاهی ماده اش نطق است و گاهی ماده اش علم است و گاهی ماده اش ضرب است و امثال ذلک. لذا در بعضی از آن عناوین هم به لحاظ عنوان اشتقاقی اش گاهی دچار همین اشکال می شود و آن وقت آن حرف اختصاص پیدا می کند به آنجایی که عناوین اشتقاقیه به هیچ وجه مطرح نباشد.

در نتیجه؛ عناوینی که از غیر ذات انتزاع می شود و در تحقق آن یک امر خارجی نقش دارد اینها همه داخل در محل نزاع در باب مشتق است، می خواهد آن امر خارج وجودی باشد یا عدمی باشد، حقیقی باشد یا اعتباری باشد و یا انتزاعی باشد. و در این آخر هم مشترک بین منتزع از ذات و غیر منتزع از ذات آن هم داخل در محل بحث است. این راجع به حیثیت اول بحث و آن نحوۀ ارتباط ذات با این عنوان است. اینجا دیگر نباید مسأله را مخلوط کرد به حیثیت دوم. حیثیت دوم این است که در مشتق محل نزاع، آیا جمیع مشتقات نحوی است و غیر مشتقات نحوی خارج است یا بعضی از مشتقات نحوی است یا نسبت بین این مشتق محل نزاع در باب اصول با مشتق نحوی عموم و خصوص من وجه است؟ که اینها روی حیث اشتقاقش تکیه می شود، اما به نحوۀ ارتباطش دیگر کاری ندارد، لکن روی آن حیث اشتقاقی اش باید بحث کرد که در درس بعد عرض می کنیم.

پرسش:

1 - چرا چنانچه عنوان از نفس ذات مشتق انتزاع شود آن را از محل نزاع خارج می کند؟

2 - به نظر مرحوم نائینی چرا عنوان اگر منتزع از نفس ذات شد از محل نزاع در بحث مشتق خارج است؟ اشکال سخن او در چیست؟

3 - عناوین انتزاعیه و اعتباریه را توضیح دهید و بیان کنید آیا در بحث مشتق داخل در محل نزاع هستند؟

4 - عناوینی که فرد منتزع ذاتی و غیر منتزع ذاتی دارند چگونه در بحث مشتق محل نزاع می باشند؟