سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 503

و از فهم عرف، درست است. اینکه شما می گویید: رتبه معلول تأخر از رتبه علت دارد، این یک مسأله عقلیه است، این مسأله ای نیست که عرف این مسأله را ذکر کند. این عناوینی که به عنوان محرمات ابدیه در آیه و غیر آیه مطرح شده است، اینها یک عناوینی است که مثل سایر عناوین که در موضوعات احکام اخذ شده است، اینها را باید از عرف گرفت. به عرف که مراجعه می کنی، آیا عرف می گوید: اینجا ام الزوجه تحقق دارد؛ یعنی امیّت و زوجیت را عرف مجتمع با هم می بیند یا اینکه مجتمع با هم نمی بیند؟ به عرف که ما مراجعه کنیم این حرف را تخطئه می کند. پس این مسأله اگر یک مسألۀ عقلیه بود، ما می خواستیم با این براهین و این ملاکات عقلیه در آن وارد بشویم، این حرف بعض الاعاظم روی این جهت حرف خوبی بود اما مسألۀ عقلیه نیست. این را باید به عرف مراجعه کرد، آیا عرف در این مثال می گوید: این کبیرۀ اولی ام الزوجه است؟ یا می گوید«امّ من کانت زوجه» نه ام الزوجه فعلیه. ام الزوجه فعلیه را باید با این دقتهای عقلی خارج از فهم عرف و نظر عرف مطرح کنیم. این عینا مثل همان مثال دم است. لباس سفیدی که دم به او رسیده است. پنج بار هم انسان آن را شسته است، لکن یک لون ضعیفی در آن باقی است. اگر شما به عقل مراجعه بکنید، می گوید: این لون ضعیف اجزاء صغار همان دم است و الاّ نمی شود دم از بین رفته باشد و این لون ضعیف باقی باشد.

برهان عقلی، قائم بر وجود دم فی هذا اللباس است«مادامت باقیا» اما وقتی که به عرف مراجعه کنید این مسأله را نمی پذیرد می گوید: دیگر دم وجود ندارد، وقتی دم وجود نداشت، «الدم نجس» دیگر اینجا را شامل نمی شود. پس مسأله یک مسألۀ عقلیه نیست که ما اینطوری درستش بکنیم.

بیان صاحب جواهر(ره) در حلّ مسألۀ مرضعه

یک راه دیگری صاحب جواهر ذکر کرده اند که آن هم تقریبا این اشکال را دارد و هم یک اشکال اضافه ای. فرمایش صاحب جواهر این است؛ گفته است ما نمی گوییم: امیّت و بنتیت، سببیت برای انتفاء زوجیت دارد که در نتیجه رتبۀ انتفاء زوجیت، متأخر از رتبۀ امیّت و بنتیّت باشد بلکه ایشان گفته اند: ما این حرف را می زنیم که این امیّت و بنتیّت و همین طور انتفاء زوجیت هر دویشان معلول یک مطلب دیگری است، اما این دو در عرض هم است. امیّت و بنتیّت و انتفاء زوجیت هردو به عنوان معلول مطرح هستند و هردو معلول از یک علت هستند، که آن علت همان رضاعی است که تحقق پیدا می کند و آن ارتضاعی است که محقق می شود. ایشان می فرماید: ما این را قبول داریم که امیّت در رتبۀ انتفاء زوجیت است؛ یعنی اگر با نظر دقیق بخواهیم حساب بکنیم، ام الزوجه تحقق پیدا نمی کند، برای اینکه امیّت در عرض نبودن زوجیت است، امیّت و نبودن زوجیت دو معلول در عرض هم است و یک علت هم دارد، علتش هم رضاع محرمی است که تحقق پیدا می کند.

می فرماید؛ ما این را می گوییم، لکن مسأله را از این راه درست می کنیم که بالاخره از نظر زمان، بین