سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 541

موضوع له خاص مطرح است و با توجه به اینکه خصوصیت یک چنین معنایی هست، دیگر چه فرقی می کند بین«سرت من البصره الی الکوفه» و بین«سر من البصره الی الکوفه» که مرحوم آخوند روی این تکیه کردند در مقابل حرف مشهور.

بیان کیفیّت معنای حرفی در هیئات

این حرفها را مقدمتا برای معنای فعل مطرح می کنیم. در فعل ماضی گفتیم که ماده اش مثل«ضاد» «راء» و«باء» بنابر آنچه که محققین از متاخرین معتقد شدند«ضاد» «راء» و«باء»، در این وضع، یک معنای خالی از نسبت، یک معنای خالی از قید است، نه اضافۀ به فاعل در آن مطرح است، نه اضافه به مفعول مطرح است، نه ارتباط با زمان در آن مطرح است، نه ارتباط با مکان در آن مطرح است، یک معنای جامع و یک طبیعتی که خالی از هر قید است، لکن در هر مشتقی یک قیدی به آن اضافه می شود، که ما از آن تعبیر کردیم به فارسی، گفتیم: «ضاد» «راء» و«باء» «وضع لمعنی کتک» همین مقدار، بدون اضافه. وقتی که صورت ماضی پیدا کرد، کتک زد، زد به آن اضافه می شود و حتی وقتی که هیئت مصدری پیدا کرد، کتک زدن، زدن به آن اضافه می شود و وقتی که مشتقات دیگر: کتک می زند، کتک بزن، محل کتک در اسم زمان و مکان، آلت کتک در مثلا اسم آلت و امثال ذلک. این مادۀ در باب ضرب است. اما هیئت برای چه وضع شده است؟ هیئت«فعل» در فعل ماضی برای چه معنایی وضع شده؟ و مفاد هیئت فعل چیست؟

مفاد هیئت«فعل» عبارت از این معناست که دلالت کند بر تحقق ارتباط بین حدث که مفاد ماده است و بین فاعل که عبارت از زید است. ارتباط بین حدث و بین فاعل. ارتباط بین ضرب و زیدی که فاعل است، ارتباط بین قیام و زیدی که قائم است، ارتباط بین زید و جلوسی که مبدأ و معنای حدثی در جلسه است.

ببینید ارتباط بین فعل و فاعل، آن هم ارتباط به نحو تحقق، که این ارتباط محقق است، این ارتباط ثابت است، خود این را وقتی که ما حساب می کنیم، از نظر مفهوم، مثل همان مفهوم ابتداء است.

مفهوم ابتداء در عالم مفهومیت یک مفهوم مستقلی بود، یک معنای مستقلی بود، گفتیم که در مقام مفهوم، هیچ فرقی بین انسان که جوهر است و بیاض که عرض است و ابتدا که معنای حرفی است و مقامش از عرض و جوهر پائین تر است و وجودش به عنوان ادنی مراتب الوجود مطرح است. وقتی که ما در مقام مفهوم، اینها را ملاحظه می کنیم، هیچ فرقی بینشان نیست، اما فرق در رابطۀ با خارج است.

«العرض یحتاج الی وجود محل و الجوهر لا یحتاج الی شیء اصلا.» معنای حرفی«یحتاج الی شیئین»، دو طرف لازم دارد، مثل بیاض نیست که تنها نیاز به یک محل داشته باشد.