سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 550

مسألۀ فعل مضارع، به این صورت قائل بشویم، بگوییم: فعل مضارع و هیئت مضارع را واضع وضع کرده برای همان ارتباط صدوری، یا حلولی استقبالی، که معنای اولی فعل مضارع همان معنای استقبالی باشد و بعد به علت کثرت استعمال یک وضع تعیّنی هم نسبت به معنی حال پیدا کرده باشد، منتها آیا این وضع تعیّنی به صورتی است که آن معنای اصلی کنار گذاشته شده است، یا این که کأنّ دو وضع در کار است، وضع تعیینی همان معنای استقبالی را دلالت می کند و وضع تعیّنی هم همان معنای حال را دلالت می کند. از کلام ایشان هم این طور استفاده می شود.

اما به نظر بعید نمی رسد که ما در فعل مضارع هم همان مسأله تعدد وضع را قائل بشویم، بگوییم:

که هیئت فعل مضارع را تاره برای ارتباط صدوری حالی وضع شده و اخری برای ارتباط صدوری استقبالی وضع شده است. اگر ما ملتزم به تعدد وضع در باب فعل مضارع بشویم، به نظر من بعید نیست این مسأله، برای این که ما هر طرف قصه را ملاحظه می کنیم، هیچ ترجیحی در کار نیست. آیا می توانیم بگوییم: اصالت با معنای حال است، آنطوری که محقق نائینی می فرماید؟ می توانیم بگوییم: اصالت با معنای استقبال است آنطوری که امام بزرگوار می فرمایند، یا این که به نظر، هیچ گونه اصالت و تعیینی نمی رسد، بلکه ظاهر این است که اشتراک، اشتراک لفظی است و آن استفاده ای که مرحوم آخوند از اشتراک معنوی در رابطۀ با عدم مدخلیّت زمان می خواستند بنمایند، آن استفاده هم مطرح نیست و از این کانال و از این مسیر، نمی شود چیزی استفاده کرد. حالا ثمرۀ مهمه ای هم بر این ترتب پیدا نمی کند لکن حالا چون بحث شده، در اینجا خواستیم اشاره ای هم به این معنا در این رابطه شده باشد. این مقدمۀ بحث مشتق هم تا اینجا تمام شد.

(سؤال... و پاسخ استاد): سین و سوف قرینه می شود، به منزله قرینه است، آنها قرینۀ بر مستقبل است.

بحث اخلاقی

چون روز چهارشنبه است و علاقمندیم که همۀ اساتید بزرگوار این برنامه را دنبال کنند و اگر بعضی از اساتید هم توجهی ندارند، خوب است که آقایان از آنها تقاضا کنند و این هم در حقیقت سفارشی است که امام بزرگوار(ره) که شاید ما هر بار در رابطۀ با مسائل حوزه خدمت ایشان شرفیاب می شدیم و گزارشاتی را عرض می کردیم و از ایشان کسب تکلیف می خواستیم که امری داشته باشند، رهنمودی داشته باشند، شاید اگر همۀ اوقات این معنا نبود، اکثرا این معنا بود. ایشان در رابطۀ با مسائل اخلاق در حوزه، خیلی تأکید داشتند و حتی گاهی اشارۀ به بعضی از اساتید هم می فرمودند، که خوب است که فلان شخص مثلا در حوزه درس اخلاق داشته باشد، با اینکه در رابطۀ با هیچ درسی تعیین استاد نمی فرمودند. این، کشف از اهتمام ایشان به این امر می کند. مقصود