سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 552

درس یکصد و شصت و هشتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

منشاء اختلاف در مصادیق یک هیئت از مشتق

یکی از مقدماتی که در بحث مشتق، مرحوم آخوند(ره) ذکر می فرمایند، عبارت از این است که نزاع و بحث ما در باب مشتق در رابطۀ با هیئت مشتق است، اما از نظر مواد و از نظر مبادی و اختلافی که بین مبادی وجود دارد، این اختلاف، ارتباطی به محل بحث ندارد، ارتباطی به نزاع در باب مشتق ندارد، ارتباطی به هیئت ندارد، بلکه این اختلاف در رابطۀ با خود مبادی و خود مواد است. حالا اختلاف از چه نظر و در چه رابطه ای اختلاف است؟ می فرماید: اختلاف در این جهت که در بعضی از مبادی عنوان فعلیت مطرح هست، مثل عنوان ضرب، عنوان قیام، عنوان قعود و امثال ذلک، که ضرب به معنای فعلیت ضرب است و قیام به معنای فعلیت قیام است و هکذا و بعضی از مواد عنوان قوه و استعداد در آنها مطرح هست، مثلا کتاب که مقصود کتاب بالقوه هست؛ یعنی استعداد کتابت در وجود دارد، یا ثمر در شجرۀ مثمره؛ یعنی استعداد میوه دادن در آن هست، قابلیت میوه دادن و شأنیت اثمار در آن تحقق دارد. و بعضی از مواد عنوان ملکه در آنها مطرح هست، مثل مجتهد که به کسی گفته می شود که دارای ملکه اجتهاد باشد و قدرت بر استنباط داشته باشد، ولو این که این اجتهاد به مرحلۀ فعلیت نرسد؛ یعنی در خارج هیچ گونه استنباطی از این مجتهد تحقق پیدا نکند، اما ملکه استنباط و