سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 604

است که آنجا یک بحث دامنه داری است که اولا بسیط است یا مرکب و معنای بساطت هم چیست؟ در خود معنای بساطت هم آنجا ان شاء الله عرض می کنیم اختلاف است، «ما معنی کون المشتق بسیطا»؟ لکن این بحث بساطت و ترکیب هم هیچ ارتباطی به مسألۀ تبادر ندارد و آن هم باید از راه تبادر درست شود و الاّ آن هم یک بحث فلسفی نیست مثل فرمایش محقق نائینی که از راه«شیئیه الشیء بصورته لا بمادته» بخواهیم مسأله را حل کنیم، مسأله بتمام شؤونه، یک مسأله لغوی و مسألۀ وضعی است و مسأله لغوی و وضعی سروکارش با تبادر است و تبادر هم یک چیزی است که انسان به ذهن خودش مراجعه می کند. اگر الان بگویند: «زید قائم و قاعد فی آن واحد» ما پوزخند می زنیم به این تعبیر، هیچ فرق نمی کند که بگویند: «زید له القیام و له القعود» که حالت مبدأیی در آن مطرح شده باشد، یا بگویند: «زید قائم و قاعد» که هیئت مشتق محل بحث ما هست در هر دوی اینها احساس تضاد می کنیم روی همان چیزی که به ذهن ما از معنای مشتق متبادر است و آن خصوص متلبس بالمبدأ فی الحال است. لذا تنها دلیل منحصر در مسألۀ مشتق، برای این قول، که قول مطابق با نظریۀ محققین است، همین مسألۀ تبادر است منتها این مثالها و این فرضها به عنوان تأیید مسألۀ تبادر است نه به عنوان اینکه یک دلیل مستقلی در مقابل تبادر باشد. حالا این دلیل این قول، و اما دلیل قول دیگر، در درس آینده ان شاء الله.

پرسش:

1 - نظر مرحوم آخوند(ره) در بحث مشتق چیست؟

2 - نظر صاحب فصول(ره) در متلبس به مبدأ یا أعم را توضیح دهید.

3 - نظر مرحوم آخوند(ره) در باب مشتق و دلیل ایشان را بیان کنید.

4 - چه رابطه ای میان تضاد و تبادر وجود دارد؟