سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 2 صفحه 611

کشف از بعضی مسائل دیگر می کنید؟ ما مبنایمان این است که اگر فلسفه نخوانده باشیم، وجدانا و انصافا جا دارد. اگر شما فوقیّت این سقف را یک امر بینی گرفتید، تحتیّت این کف هم یک امر بیّنی است. دیگر نمی شود فوقیّت آن بیّن باشد و تحتیّت این محل مناقشه است. نمی شود بین این دو را جمع کرد. درست است که الان ما گاهی تمسک می کنیم؛ یعنی اکثرا مسائل عرفی را پیش می کشیم، اما عرف، معنایش این نیست که چشم را می بندد و تمام مسائل را زیر پا می گذارد. مسائل عرفی اینطور نیست.

(سؤال... و پاسخ استاد): ایشان می گوید: یمکن که ما یک مقتولی پیدا کنیم بدون قاتل، برای اینکه شما دارید این حرف را می زنید، برای اینکه اگر مقتولیّت روشن شد، ولی قاتلیّت روشن نشد؛ یعنی یمکن التفکیک، یک کسی مقتول باشد، مقتول بدون قاتل، امکان دارد این طوری که ایشان در ذهنشان با نظر عرف می آید.

تفصیل بین محکوم علیه و محکوم به

بالاخره این دلیلی که اینها اقامه کردند یک دلیل باطلی است. از جمله ادله ای که اقامه کرده اند همان طوری که مرحوم آخوند در آخر ادله به آن اشاره می کند، یکی از مفصلین هم این دلیل را اقامه کرده و آن در جایی است که بین محکوم علیه و محکوم به، در باب مشتق تفصیل قائل شدند که در درس گذشته هم اشاره کردم و آن این آیۀ شریفۀ«اَلسّارِقُ وَ السّارِقَهُ فَاقْطَعُوا أَیْدِیَهُما» و«اَلزّانِیَهُ وَ الزّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَهَ جَلْدَهٍ» است.

کیفیت استدلال این است: شما وقتی که زانی و زانیه را می آورید تازیانه بزنید، آیا در حال تازیانه خوردن، اینها زانی و زانیه هستند یا نه؟ اگر بگویید: زانی و زانیه نیستند، به لحاظ این که«انقضی عنهما المبدأ»، برای این که چندی قبل بینشان زنا تحقق پیدا کرده و در حال جلد، دیگر اینها تلبس به مبدأ زنا ندارند و زانی و زانیه نیستند، آیه می گوید: زانی و زانیه را باید تازیانه زد، کسی که زانی و زانیه نیست، چرا تازیانه بخورد؟ و اگر می گویید: در حال تازیانه خوردن، اینها زانی و زانیه هستند، پس باید بگویید: مشتق حقیقت در اعم است. باید بگویید: منقضی عنه المبدأ، هم عنوان زانیه حقیقتا بر آن صادق است و هم عنوان زانی حقیقتا بر آن صادق است، عنوان سارق و سارقه حقیقتا صادق است. پس خلاصۀ استدلال این شد که ظاهر این دو آیه و امثال این دو آیه این است که در حال اجرای حد، این عناوین فاعلی بحقیقته تحقق دارد، این عنوان السارق و السارقه، بحقیقته محقق است و اگر بخواهید بحقیقته محقق باشد باید بگویید: مشتق حقیقت در اعم است، برای اینکه در حال اجرای حد نه دزد مشغول دزدی است و نه زانی و زانیه مشغول انجام عمل زنا هستند. این دلیلشان تا جواب این دلیل.