سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 125

می رود؟ مقصود آخوند از تعبیر«فی الجمله» این است که اجمالا«طلب» به معنای«امر» است، اما آیا علو هم لازم دارد یا نه؟ استعلاء لازم دارد یا نه؟ طلب باید خصوص وجوب باشد یا مستحب را هم می گیرد؟ اینها بعد باید صحبت شود که کلمۀ«فی الجمله» ناظر به این مباحثی است که بعدا مطرح می شود.

احتمال دوم در کلام مرحوم آخوند این است که اگر ما گفتیم: امر به معنای طلب است، معنایش این نیست که هرکجا، در هر رابطه ای و به هر کیفیتی ما کلمۀ طلب را به اکر بردیم، بشود بجای آن کلمۀ امر را هم به کار ببریم. مثلا ما کلمۀ طلب را نه تنها در رابطۀ با فعل غیر به کار می بریم، اگر مولا چیزی را از عبدش طلب کرد، کلمه طلب به کار می رود. اما گاهی از اوقات کلمه طلب را در رابطۀ با عمل خودمان به کار می بریم، مثل طلبه، عنوان طلبه که عنوان افتخاری ماست، یعنی«طالب العلم»، آیا می شود ما در اینجا کلمۀ امر را به کار ببریم؟ به جای«طالب العلم، آمر العلم» بکار ببریم؟ یا به جای طلبه، مثل کلمۀ«امره» با«هاء» بکار ببریم؟ به انسان می خندند. ممکن است مقصود مرحوم آخوند از کلمۀ«فی الجمله» آن طلب هایی باشد که در رابطۀ با عمل غیر است، فرق نمی کند که شما بگویید:

«طلب المولا من عبده کذا» یا بگویید: «امر المولا عبده بکذا»، و اما آنجاهایی که در رابطۀ با فعل خود انسان است، طالب علم، طالب شهادت، طالب زیارت که اینها مربوط به عمل خود طالب است، اینجا معمولا کلمۀ امر به کار نمی رود، به طالب شهادت، آمر شهادت نمی گویند و به طالب علم، آمر علم نمی گویند، ممکن است که مقصود ایشان از«فی الجمله» یک چنین معنایی باشد. در این رابطه یک مناقشه ای در معنای دیگر هم عرض کنیم تا به اصل اشکال به ایشان و امثال ایشان بپردازیم.

جانشینی امر به جای شیء

اینکه ایشان می فرماید: امر به معنای«شیء» است، و دیگر کلمۀ«فی الجمله» را به کار نمی برد، یعنی امر«الف و میم و راء» می تواند جانشین«شیء» شود، بدون قید«فی الجمله»، این معنایش این است که هرکجا ما کلمۀ شیء را بتوانیم به کار ببریم، به جای آن کلمۀ امر را می توانیم به کار ببریم، اگر امر به معنای«شیء» شد، آن هم با اطلاقی که در«شیء» مطرح است در حقیقت باید بگوییم: امر هم یکی از الفاظ عامه است، چه مقدار دایره اش وسعت دارد؟ همان مقداری که دایره«شیء» وسعت دارد، هرکجا شما کلمۀ«شیء» را بتوانید اطلاق کنید کلمۀ امر هم قابل اطلاق است، بیان ایشان یک چنین اقتضایی را دارد.

(سؤال... و جواب استاد): لازم نیست مترادف باشند، اشکال شما روی چه پایه ای است؟ شما اگر گفتید: «عین» به معنای«عین باکیه» هم است، معنایش چیست؟ معنایش این است که هر وقت شما از