سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 126

«باکیه» بخواهید تعبیر به«عین» کنید مانعی ندارد، آیا معنایش این نیست؟ معنای مشترک لفظی اگر یک لفظ مثلا حتی در آنجایی که اشتراک بین دو معنای متضاد دارد، مثل کلمۀ«قرء»، اینکه شما می گویید: «قرء» به معنی«الطهر و الحیض» است، این معنایش چیست؟ یعنی هر زمان شما بخواهید از حیض تعبیر به«قرء» کنید مانعی ندارد، هر زمان هم از«طهر» بخواهید تعبیر به«قرء» کنید مانعی ندارد، برای اینکه هردو معنا«موضوع له» است، معنای مشترک لفظی این است.

پس این ربطی به مسأله ترادف ندارد، ما نمی خواهیم بگوییم: هر وقت شما کلمه امر را استعمال کردید باید معنایش«شیء» باشد. عکسش است. هرجا که شما بتوانید کلمۀ«شیء بما ان الشیء احد معنیی الامر» را اطلاق کنید آنجا کلمه امر باید قابل اطلاق باشد، تردیدی در این نیست که لازمۀ حرف ایشان یک چنین معنایی است، در حالیکه ما می بینیم اینجور نیست، بعضی جاها ما کلمۀ «شیء» را می توانیم بکار ببریم، اما اگر به جای«شیء» کلمۀ امر به کار بردیم غیرمأنوس است، از باب مثال اگر شما گفتید: ساختمان این مدرسه و این مسجد چیز عجیبی است، این استعمال درست است.

اما اگر کلمۀ«شیء» مثل کلمۀ طلب، ما قید«فی الجمله» را نیاوردیم و گفتیم:

«حقیقه فی الطلب فی الجمله و الشیء»، «شیء» دیگر فی الجمله ندارد، با توجه به اینکه«شیء» از الفاظ عامه است، و«یصدق علی الواجب و الممکن و الممتنع»، باید بگوییم: امر هم یکی از الفاظ عامه است و در همان دایره وسیعی که کلمۀ«شیء» اطلاق می شود کلمۀ امر هم اطلاق می شود، و حال آنکه در خارج این طور نیست. وسعت و قلمرو استعمال کلمۀ امر به اندازۀ وسعت و قلمرو «شیء» بلا اشکال نیست، و همین کشف می کند از اینکه لااقل یک قید«فی الجمله ای» هم به دنبال «شیء» شما باید بیاورید.

هم سنخ نبودن معانی امر

این طور نیست که«شیء» را آزاد بگذارید به عنوان معنای امر، اما در اربطۀ با طلب، طلب را مقید به قید«فی الجمله» کنید، این مناقشه خیلی مهم نیست.

اما آنچه که با اساس کلام صاحب فصول(ره) و مرحوم محقق خراسانی(ره) و با جمیع آنهایی که در باب امر، مسألۀ اشتراک لفظی را قائل شدند که حتما اینهایی که قائل به اشتراک لفظی هستند. در