سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 130

این معنای موضوع اولی یا حفظ تمام خصوصیاتش می تواند محفوظ و جریان و سریان داشته باشد.

تفاوت امر به معنای شیء با امر به معنای طلب

اگر ما اینحرف را زدیم که تحقیق قبلی منجر به این معنا شد، نتیجۀ این حرف این است: در باب امر که شما معنای حدثی طلب را موضوع له امر قرار می دهید، این امری که«وضع لمعنی الطلب» ماده به ضمیمه هیأت در او نقش ندارد، فقط«الف» و«میم» و«راء» نقش دارد. در حالی که امر به معنای شیء، هم ماده و هم هیأت معین در آن دخالت دارد. آن وقت چگونه شما ادعای اشتراک لفظی در اینجا می کنید؟ در مشترک لفظی آن لفظی که برای دو معنا وضع شده«من جمیع الجهات و الخصوصیات، من الماده و الهیئه» باید یکسان باشد.

پس در امر به معنای شیء ماده و هیئت معین دخالت دارد، اما در امر به معنای طلب هیچ هیئتی در او دخالت ندارد، آنچه که دخالت در امر به معنای طلب دارد، تنها ماده ای است به نام«الف» و«میم» و «راء»، آیا با توجه به این خصوصیت ما می توانیم ادعای اشتراک لفظی کنیم؟ کی لفظ موضوع ما یکسان است؟ کی ما نحن فیه مثل عین می ماند که در تمام هفتاد و دو معنا هم ماده معین است و هم هیئت معین است بدون اینکه هیچ گونه تغییر و تفاوتی در او نقش داشته باشد؟

لذا مهمترین اشکال به آنهایی که قائل به اشتراک لفظی هستند و یک طرف را معنای حدثی و یک طرف را معنای غیرحدثی قرار می دهند این است: «أین اللفظ الواحد المشترک الموضوع للمعنیین؟» اینجا تنها ماده نقش دارد، ولی در معنای غیرحدثی هم ماده نقش دارد و هم هیئت، به طوری که اگر هیئتش سرسوزنی تغییر کند و کلمه امر، إمر شود معنا تغییر می کند، و معنای شیء دیگر تحقق ندارد. این یک اشکال مهم بر همۀ قائلین به اشتراک لفظی است، این بحث دنباله دارد.

پرسش:

1 - مقصود از فی الجمله در عبارت«الامر حقیقه فی الطلب فی الجمله» چیست؟

2 - امر به معنای طلب چه فرقی با امر به معنای شیء دارد؟

3 - در اشتراک لفظی آیا مغایرت در معنا شرط است یا در لفظ چرا؟

4 - نظر استاد را در مورد اشتراک لفظی در معانی امر بیان کنید.