سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 136

مهمانداری من را مشغول کرد، اینها مصادیق شأن است، اینجا دیگر لام وجود ندارد که آن اشتباهات پیش بیاید، درست یک کلمۀ امر است.

مرحوم آخوند(ره) در اشکالش می گوید: این در مصداق شأن استعمال شده است، می گوییم:

استعمالش در مصداق شأن به چه صورت است؟ آیا در مصداق شأن«بما انه مصداق للشأن» استعمال شده است؟ اگر در مصداق«بما انه مصداق» استعمال شود پس چرا در خودش نتواند استعمال شود؟ اگر در مصداقش بما انه مصداق استعمال شود، بطریق اولی باید در خودش صحت استعمال و امکان استعمال داشته باشد، این درست نیست که ما بگوییم: در مصداق شأن بام انه مصداق للشأن استعمال می شود، اما فی نفس الشأن و مفهوم شأن استعمال نمی شود. نمی شود بین این دو کسی تفکیک کند و اگر بفرمایند که: در مصادیق شأن بما انه مصادیق شیء هست، استعمال می شود، لا بما انه مصادیق الشأن، پس اینجا اشتباه مفهوم به مصداق اشتباه کنند، نه اینکه مفهوم عام شیء را در بعضی از با مصادیقش اشتباه کنند، غرض را با مصادیقش اشتباه کنند، نه اینکه مفهوم عام شی ءرا در بعضی از مصادیقش بما انه مفهومه استعمال کنند، و علاوه خود شما که استعمال در مفهوم شیء را جایز می دانید، مفهوم شیء را یکی از دو معنای حقیقی لفظ امر می دانید. لذا به نظر من این سؤال درباره فرمایش ایشان مطرح است و هرجوری ایشان بخواهند جواب بدهند بیان ایشان را نمی تواند تصحیح کرد که استعمال در این مصادیق به چه کیفیت است. «بما انه مصداق الشأن» لازمه اش این است که در خود شأن به طریق اولی استعمال می شود، و بما انه مصداق الشیء اشتباه مفهوم به مصداق نیست، و تازه خودتان قبول دارید که لفظ امر در معنای شیء استعمال می شود، و همین طور در آن مراتب دیگر مثل حادثه، فعل عجیب، و فعل که در کلام ایشان ذکری از او به میان نیامده است.

عدم صحت اشتراک لفظی و عدم خروج سایر معانی از معنای امر

در نتیجه اشکال ما به مرحوم آخوند خلاصه می شود در دو مطلب، یکی اینکه این اشتراک لفظی که شما ادعا فرمودید درست نیست. و ثانیا اگر ما اشتراک لفظی را بپذیریم، نباید معانی دیگر را از معنای امر خارجی کنیم، طلب و شیء خصوصیتی ندارند، همان طوری که لفظ امر در شیء استعمال می شود، در مفهوم غرض هم استعمال می شود، در مفهوم شأن هم استعمال می شود، در مفهوم حادثه و فعل و فعل عجیب هم استعمال می شود، و هرکدام از اینها باید اصالتا به عنوان یک معنای امر مطرح باشند، یعنی مشترک لفظی بین معانی متعدده.

(سؤال... و جواب استاد): مفهوم شیء که خودش یکی از دو معنای امر است، آن مثل شأن نیست که ما با ایشان داد و قال داریم، خود مفهوم شیء را ایشان گفت: یکی از دو معنای امر است، شما در