سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 139

همین طور می فرمایند: معنای حدثی را هم شامل می شود، اگر مولا یک طلب وجوبی مخصوصا در رابطۀ با یک متعلقی نسبت به عبد صادر کند، نفس همین طلب متوجه به عبد یک واقعه است و دارای اهمیت فی الجمله می باشد، برای اینکه دستور و لزوم اتباع دارد. پس اگر ما معنای امر را به صورت مشترک معنوی چنین مطلبی قرار بدهیم، این جامع می شود بین معنای طلب و بین معانی دیگر، هرچند تا معنا باشد.

در این بیان ایشان تقریبا دو تا ادعا است: یک ادعا اصل اشتراک معنوی است که ما مسیر معنای امر را از اشتراک لفظی منحرف کنیم و سراغ اشتراک معنوی ببریم. ادعای دوم ایشان این است: حالا که مشترک معنوی شد، آن معنای مشترک عبارت از واقعه ای است که دارای اهمیت باشد.

کیفیت جامع در اشتراک معنوی

ما هردو ادعا را باید بررسی کنیم: اما در رابطۀ با ادعای اول که مسألۀ مشترک معنوی به طور کلی مطرح باشد، در این رابطه دو اشکال وجود دارد که این ادعا را نفی می کند و از بین می برد: اولین اشکال این است که ظاهر معنای مشترک معنوی که جامع بین معانی امر است، جامعیتش به چه کیفیت است؟ آیا جامعیتی که شما ادعا می کنید، و ظاهر هم همین است، جامعیت ذاتی و ماهوی است یا جامعیت عرضی و انتزاعی و اعتباری. ما جامعیت های مختلف داریم: جامعیت ذاتی و ماهوی داریم، و آن این است که تمام ما از افراد ماهیت انسان هستیم، و انسان به عنوان یک نوع که مشتمل بر جنس و فصل است، این جامع جمعیت ما است. جامع عرضی هم داریم، و آن چیزهایی است که به عنوان عرض عام و یا عرض خاص مطرح است، ما در جامع عرضی هم مشترک هستیم، یک جامع اعتباری و انتزاعی، یا به تعبیر دیگر جامع عنوانی هم داریم، جامع عنوانی عبارت است از «اجتماعنا فی هذا المجلس». اجتماع ما در این مجلس جامعی است که همۀ ما را زیر پوشش گرفته، اما این جامع نه ذاتی است و نه عرضی است، بلکه به اصطلاح جامع عنوانی از او تعبیر می شود.

سؤال این است که شما که برای امر یک معنای مشترک معنوی و معنای جامع تصور کردید، ظاهر این است که مقصود شما از این جامع عبارت از جامع ذاتی است، در جامع ذاتی اگر اشتراک در جنس و فصل هردو شد، این جامع ذاتی کامل استا، و اما حداقل و مرتبۀ پائین اشتراک در جامع ذاتی اشتراک در جنس است، جنس اولین چیزی است که در رابطۀ با ماهیت و ذات مطرح است.

پس اگر دو چیز حتی در جنس هم اشتراک ندارند، باید کشف کنیم که هیچ نوع جامع ذاتی بین اینها تحقق ندارد. شما اگر می خواهید جامع ذاتی بگویید، حداقل جامع ذاتی اشتراک در جنس است و کمتر از این در جامع ذاتی تصور نمی شود.