سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 146

بعد ایشان شروع می کنند به یک مطالبی که عدول و رجوع از حرف قبلشان است، در حقیقت می فرمایند: ما ملاحظه می کنیم که لفظ امر در دو معنا یا بیشتر استعمال شده است. اما کیفیت استعمال را نمی دانیم به چه شکل است، آیا به نحو مشترک معنوی استعمال شده است یا به نحو مشترک لفظی؟ آیا به نحو حقیقت و مجاز استعمال شده است؟ می فرمایند: «لا دلیل علیه»، دلیل بر هیچ کدام از اینها نداریم. بله اصولیین در مسألۀ دوران بین این مسائل یک وجوه ترجیحیه ذکر کرده اند، مثلا در دوران بین اشتراک لفظی و اشتراک معنوی وجهی را برای ترجیح اشتراک معنوی ذکر کرده اند. در دوران بین اشتراک و حقیقت و مجاز وجهی برای اشتراک ذکر کرده اند، لکن دلیل بر اعتبار این وجوه ترجیحیه قائم نشده است، چیزی نیامده این وجوه را معتبر کند، و این ترجیح را یک ترجیح معتبری بسازد، چیزی نیست که دلالت بر این معنا کند، ولو اینکه در کتب مفصّلۀ علم اصول، مثل قوانین، فصول و امثال ذلک این بحث را به صورت طولانی مطرح کرده اند، لکن دلیل بر اعتبار این ووجوه قائم نشده است، و در دورانبین این عناوین ما نمی دانیم کدامش ترجیح دارد؟ راهی برای ترجیح وجود ندارد. آیا اشتراک معنوی یا اشتراک لفظی است یا حقیقت و مجاز است؟ راهی برای تعیین و ترجیح هیچ کدام وجود ندارد.

ورود امر در کتاب و سنّت و ظهور آن

ایشان می فرمایند: ما یک اصلی داریم به نام«اصاله الظهور»، اصاله الظهور یک اصل معتبر عقلایی است، یعنی هر لفظی ظهور در یک معنایی داشت، این ظهور از نظر عقلا معتبر است، مسألۀ حجیه ظهور و اصاله الظهور که اینها عباره اخرای از هم است، یک اصل مسلم عقلایی است، کسی خیال نکند که اصاله الظهور فقط در استعمالات حقیقیه است، اصالت الظهور هم در استعمالات حقیقیه مطرح است، هم در استعمالات مجازیه مطرح است.

شما اگر گفتید: «رأیت اسدا»، این ظهور در حیوان مفترس دارد، اصاله الظهور اینجا حجت است اگر گفتید: رأیت اسدا یرمی، این ظهور در رجل شجاع دارد، پشتوانه این ظهور هم اصاله الظهور است، همان اصاله الظهوری که در«رأیت اسدا» کلام را نسبت به معنای حقیقی اش حجت قرار می داد، همان ظهور در«رأیت اسدا یرمی» هم از نظر عقلا حجیت دارد، پشتوانه حجیت هردو ظهور، اصاله الظهور است که یک اصل عقلایی مسلم بین عقلا است. با توجه به این مطلب ایشان می فرماید: بعید نیست که ما بگوییم: اگر لفظ امری«بمادته و هیأته» در کتاب و سنت وارد شد و ما تشخیص اشتراک لفظی و اشتراک معنوی ندادیم، تشخیص حقیقت و مجاز هم ندادیم، با همۀ این حرفها ایشان می فرمایند: بعید نیست که بگوییم: این لفظ امر که واقع در کتاب و سنت است ظهور در