سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 147

طلب دارد، حالا منشاء این ظهور چیست؟ اولا ما در باب اصاله الظهور کاری به منشاء نداریم، شما اصل ظهور را احراز کنید، اصاله الظهور به این ظهور حجیت می دهید، اما این ظهور از کجا پیدا شده است؟ یک وقت تردید در اصول ظهور دارد که این فایده ندارد، اما اگر احراز ظهور کردید اصاله الظهور حاکم است.

ایشان می فرماید: ما احراز ظهور کردیم، ما معتقدیم لفظ امر در کتاب و سنت«عند الاطلاق و عدم القرینه علی تعیین معنی» ظهور در طلب دارد، آیا منشاء این ظهور این است که این طلب به تنهایی معنای امر است؟ ممکن است منشاء این ظهور مسألۀ انسباق و انصراف باشد، و ممکن است کسی بگوید: لفظ امر در خصوص طلب وضع نشده است، لکن عند الاطلاق انصراف به طلب دارد، مثل آن مطلقهایی که انصراف به بعضی از مقیدها پیدا می کند، اینجا هم چنین انسباق و انصرافی تحقق دارد، (نه اینکه بگوییم: این طور است، می گوییم: نمی دانیم.) ما می دانیم که لفظ امر«له ظهور فی الطلب» اما این ظهور از کجا آمد، نمی دانیم، ممکن است منشاء این ظهور حقیقت بودن در خصوص طلب باشد، ممکن است منشاء این ظهور این باشد که امر یک معنای مشترکی دارد حتی مشترک لفظی، «لکن عند الاطلاق ینسبق منه هذا المعنا و ینصرف الی هذا المعنا»، ممکن است این طور باشد، اما لازم هم نیست ما وجهش را بدانیم، در اصاله الظهور صغرای ظهور که احراز شد اصاله الظهور به دنبالش است، اما این صغری منشأش چیست؟ و از چه راهی حاصل شده؟ لازم نیست که این معنا را احراز کنیم.

لذا ایشان می فرماید: آن مقداری که بعید نیست کسی ادعا کند همین است که بگوییم: «لفظ الامر عند الاطلاق و عدم القرینه له ظهور فی الطلب و هذا الظهور حجه». لذا در رابطۀ با لفظ امری که کتاب و سنت واقع می شود، ما می توانیم به عنوان فایده و به عنوان ثمره این معنا را ذکر کنیم که«اذا اطلق لفظ الامر فی الکتاب و السنه یحمل علی ان المراد منه الطلب».

لذا این بیان ایشان رجوع از آن حرف قبلشان است، برای اینکه ظاهر حرف قبلی مسألۀ اشتراک لفظی بود، و این در حقیقت برگشت از آن حرف و به این صورت نتیجه گرفتن است.

وضع امر بر معنای جامع اسمی بین هیئات

امام بزرگوار«قدس سره» بعد از آن که خیلی به طور اختصار مسألۀ اشتراک لفظی و اشتراک معنوی را مورد مناقشه قرار می دهند، تحقیقی در این مسأله ذکر می کنند، می فرمایند: حق و تحقیق این است که اگر متکلم گفت: «امر زید أمرا» از این تعبیر چه متبادر می شود؟ بعد می فرمایند: که متبادر از این تعبیر این است که امر برای یک معنای جامع اسمی بین هیئاتی که دلالت بر امر می کند