سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 158

درس یکصد و نود و هفتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

جواب مرحوم اصفهانی(ره) به اشکال عدم اشتقاق

در رابطۀ با معنای اصطلاحی امر(یعنی قول مخصوص که مقصود از قول مخصوص همان هیئت«افعل و ما یشابهه» است)، اشکالی بود که معنای اصطلاحی به این کیفیت قابل اشتقاق نیست، برای اینکه«هیئت افعل» یک معنای حدثی نیست که بتواند مبدأ مشتقات واقع شود. مرحوم آخوند(ره) مجبور شدند در حل اشکال بفرمایند: مقصود«هیئت افعل» نیست، بلکه«الطلب» به سبب هیئت افعل است. امام بزرگوار(قدس سره الشریف) جواب دیگری داده اند. مرحوم محقق اصفهانی در حاشیه کفایه در جواب از این اشکال می فرمایند: ما از مستشکل سؤال می کنیم، اینکه می گویید: «هیئت افعل» یک معنای اشتقاقی نیست چه می خواهید بگویید؟ دو احتمال در توجیه اشکال وجود دارد که هردو احتمال قابل جواب است، و در نتیجه اشکال بی اساس خواهد بود.

یک احتمال این است: کسی که می گوید: «هیئت افعل او القول المخصوص» دارای معنای اشتقاقی نیست، هدفش این باشد که اصلا«القول المخصوص لیس له معنی حتّی یکون حدثیا». به عبارت دیگر اشتقاقی بودن و غیر اشتقاقی بودن این از شئون معنا است، معنا گاهی اشتقاقی است و