سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 16

درس یکصد و هفتاد و هشتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ الالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اعتباری بودن فرق بین مبدأ و مشتق

اگر بخواهیم بساطت در مفهوم مشتق را به این کیفیت معنا کنیم، در واقع معنای مشتق همان معنای مبدأ است و بین مبدأ و مشتق فرق ذاتی و حقیقی وجود ندارد، یک فرق اعتباری تحقق دارد و همین فرق اعتباری سبب شده است که ما مبدأ را نتوانیم حمل بر ذات کنیم و قضیۀ«زید ضرب» نمی توانیم تشکلی بدهیم. اما قضیه«زید ضارب» قابل تشکیل هست و حمل ضارب بر زید یک معنای صحیحی است و فرق اعتباری به این کیفیت که اگر ما مبدأ را(بشرط لا) اخذ کنیم این عنوان، مبدأ است و قابل حمل نیست. اما اگر مبدأ را(لا بشرط) اخذ کنیم، این قابل حمل هست. فرق بین مشتق و مبدأ در همین اعتبار(لا بشرطی و بشرط لایی) است که در مبدأ به صورت(بشرط لا) اعتبار می شود و در مشتق(لا بشرط). این حرف از جماعتی از بزرگان نقل شده و حتی جماعتی از فلاسفه این معنا از آنها نقل می شود.

لکن به نظر من این از حرفهایی است که بطلان آن اوضح من الشمس است، برای اینکه اگر نظرتان باشد، دربارۀ معانی حرفیه مطلبی را ذکر کردیم، گفتیم: معنای حرفیه یک واقعیت است، یک