سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 161

شد، کسی حق ندارد بگوید: که«القول المخصوص»، دارای معنا است، اما آن معنا غیراشتقاقی است، خود حقیقت قول، و در متن ذات قول به حسب واقعیت عنوان اشتقاقیت لحاظ شده است، آن وقت چطور می توانیم ما ادعا کنیم که«القول المخصوص له معنی و لکنه لی سبمعنی اشتقاقی، لیس بمعنی حدثی».

تفاوت جواب مرحوم امام(ره) و مرحوم اصفهانی(ره)

در نتیجه می فرماید: اگر محور اشکال و عطف توجه اشکال به این است که معنا وجوددارد، «لکنه غیر اشتقاقی»، جوابش به این طرزی که ایشان بیان فرمودند، روشن است که در متن ذاتش عنوان مسموعیت است، و عنوان مسموعیت«عنوان اشتقاقی».

اولا مختصر فرقی که بین جواب مرحوم محقق اصفهانی و جواب امام بزرگوار وجود دارد را بیان می کنیم، و بعد اشکالی که بعضی از تلامذه مرحوم محقق اصفهانی که عبارت از بعض الاعلام است، ایشان اشکالی به استادشان کرده اند ببینیم آیا اشکال ایشان به استاد بزرگوارشان وارد است یا نه؟ اولا بین جواب ایشان و جوابی که دیروز از امام بزرگوار نقل کردیم، تقریبا فرق در این جهت است که مرحوم محقق اصفهانی اشتقاقی بودن را در رابطۀ با ذات لفظ و قول مسموع ثابت کرده اند، به لحاظ اینکه این از مقوله کیف است، و از نوع کیف مسموع است، و مسموعیت در کیف فصل ممیز است، و فصل ممیز جزء ذات است، پس در حقیقت اشتقاقی بودن در متن ذات معنای لفظ و قول و کلام وجود دارد.

اما از کلام امام بزرگوار(ره) که ما دیروز نقل کردیم این معنا که این اشتقاقی بودن در رابطۀ با ذتت، و ماهیت معنای قول و لفظ و کلام است، استفاده نمی شد. بلکه ایشان می فرمودند: که اگر شما این لفظ را در رابطۀ با لفظ بسنجید معنای اشتقاقی دارد، اگر صحت انتساب کلام را به متکلم ملاحظه کنید، معنای اشتقاقی دارد، اگر ارتباط قول را به قائل ملاحظه کنید معنای اشتقاقی دارد، یعنی از کلام امام بزرگوار، استفاده نمی شد که این اشتقاقی بودن در متن ذات معنای لفظ و قول است، بلکه در رابطۀ با کیفیت ملاحظه شما است، در رابطۀ با کیفیت نسبت سنجی شما است که اگر قول را با قائل نسبت سنجی کنید، می بینید این قول چیزی است که از لافظ صادر می شود، «فله معنا اشتقاقی».

فقط همین مقدار بین کلام این دو بزرگوار تفاوت وجود دارد، و الاّ در اصل نتیجه هردو یک مطلب را می خواهند ثابت کنند، و آن اشتقاقی بودن معنای قول و لفظ و کلام و هیئت افعل و امثال ذلک است.

(سؤال... و جواب استاد): نه، این خلاف ظاهر کلام ایشان است، ایشان در رابطۀ با نفس ذات و