سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 162

ماهیت، نمی خواهند چیزی بفرمایند، از کلامشان این معنا استفاده نمی شود. یک چنین فرق مختصری بین این دو وجود دارد.

دو حیثیت لفظ و اشکال به مرحوم محقق اصفهانی

اما اشکالی که بعضی از تلامذه مرحوم محقق اصفهانی(بعض الاعلام) به ایشان کردند، این است که می فرمایند: لفظ دو حیثیت دارد، دو جهت در او وجود دارد: یکی«حیثیت صدوره من اللافظ و تحققه من القائل»، آن حیثیت صدورش از لافظ و حیثیت ارتباطش با قائل و لافظ است، این یک حیثیتی است که در لفظ ملاحظه می شود. اما حیثیت دومی که در لفظ ملاحظه می شود، همان حیثیت وجودش و تحققش در خارج است، دیگر مسألۀ ارتباطش با لافظ و صدورش از لافظ مطرح نیست.

پس«للفظ حیثیتان، حیثیت الصدور من اللافظ، و حیثیت نفسه و وجوده و تحققه فی الخارج».

بعد ایشان می فرمایند: محل بحث ما آن حیثیت اول نیست، بلکه محل بحث ما این حیثیت دوم است، و اگر حیثیت دوم محل بحث باشد، با توجه به حیثیت دوم دارای یک معنای اشتقاقی نخواهد بود، برای اینکه اگر شما مفهوم لفظ را«بما انه موجود فی الخارج» ملاحظه کنید معنای اشتقاقی ندارد، این یا در خارج وجود دارد یا ندارد، دیگر اضافه به فاعل و انتساب به فاعل در او مطرح نیست.

و می فرمایند: که کلام ما و بحث ما، در رابطۀ با این حیثیت دوم است، نه در رابطۀ با حیثیت اول. پس این که ایشان فرمودند، مربوط به حیثیت اولی است، و آن که مربوط به حیثیت ثانیه است، ایشان نتوانسته اند اشتقاق را در آن رابطه ثابت کنند. این اشکال را ایشان به استاد بزرگوارشان می فرمایند.

لکن به نظر من این چند تا جواب دارد: یک جواب اینکه چه کسی گفته که محل بحث ما این حیثیت دوم است؟ شما چه قرینه ای بر این معنا دارید؟ دلیلی بر این معنا دارید که وقتی ما کلمه امر را در رابطۀ با قول مخصوص مطرح می کنیم حتما اضافه اش را از گوینده و آمر و استعمال کننده باید قطع کنیم؟ چه کسی این حرف را زده است؟ کما اینکه در خود لفظ هم مسأله چنین است. این که شما می فرمائید: محل بحث ما این حیثیت ثانیه است نه حیثیت اولی، این از کجای این مطلب آمد که محل بحث ما حیثیت ثانیه است؟

علاوه اگر در کلام استاد بزرگوارتان دقت کرده بودید، مگر یک چیزی که جزء ذات و جزء ماهیت یک شیء است، انسان می تواند آن شیء را از آن جزء ذاتش جدا کند؟ یک وقت نمی خواهد آن شیء ملاحظه شود، اما اگر گفت: من انسان را می خواهم ملاحظه کنم، اما مسألۀ ناطقیت به کنار، پس شما انسان را نمی خواهید ملاحظه کنید، اگر انسان«بما هو نوع، نه بما هو من افراد الحیوان» بخواهد ملاحظه شود دیگر حیثیت ناطقیت امکان ندارد از او سلب شود، این طوری که ایشان