سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 170

مشکوک کرده این است که ایشان خیال کردند اگر علو در معنای امر دخالت داشته باشد، آن وقت اگر کسی به کسی گفت: «انا آمرک بکذا»، باید معنا کنیم«انا اطلب منک و انا عال»، اگر علو اعتبار داشته باشد باید ما در ترجمه و تفسیر«انا آمرک بکذا» بگوییم: «ای انا اطلب منک و انا عال»، در حالیکه وقتی ما«انا آمرک بکذا» را می خواهیم تفسیر و ترجمه کنیم این کلمه«و انا عال» را دنبالش نمی آوریم، می گوییم: «انا آمرک بکذا ای انا اطلب منک کذا». چیزی که به نظر می رسید که منشاء این شده است که ایشان علو را داخل در معنای امر نداند، همین معنا است، در حالی که ما به ایشان می گوییم: آیا در امر و نهی انسان بودن آمر دخالت دارد؟ ندارد.

پس چرا معنا نمی کند انا آمرک به کذا ای انا اطلب منک و انا انسان، آیا می توانید نفی بکنید اعتبار انسانیت را در معنای امر؟

(سؤال... و جواب استاد): نه، او که فوق انسان است، در بین خودمان، او که مافوق همه اینها است، یعنی اگر بین دو حیوان یک مسأله تحقق پیدا کرد، آیا می توانید بگویید: که بین حیوانات امر و نهی وجود دارد؟ پس چرا«انا آمرک بکذا» را معنا نمی کنید به«انا اطلب منک و انا انسان»، ضرورتی ندارد که شما کلمه«و انا انسان» را ذکر کنید، اگر علو در معنای امر دخالت داشت، هم همین طور است.

عدم صحت امر بر طلب سافل به نفس هیئت افعل

بعدا بحث می کنیم که آیا این طلبی که مفاد امر است طلب وجوبی است یا اعم از وجوبی و استحبابی است؟ اگر گفتیم: که طلب وجوبی فقط مقصود است، کسی حق ندارد«انا آمرک بکذا» را بگوید: «ای و انا اطلب منک»، باید بگوید«اطلب منک طلاب وجوبیا»، ضرورت ندارد که اینها در مقام ترجمه ذکر شود، اگر علو در معنای امر دخالت داشت در مقام تفسیر که ضرورت ندارد انسان تکیه به این خصوصیات کند. پس ما نمی توانیم با این معنا بیاییم مدخلیت قید علو را در معنای امر کنار بگذاریم، و بگوییم: که طلب صادر از سافل به صیغۀ افعل در آنجایی که هدف سائل رسیدن به مراد به نفس همین هیئت افعل است، «هذا امر اما لیس من حقه»، اینکه کسی یک چنین حرفی بزند. این «لیس من حقه». به خاطر این که در معنای امر علو اعتبار پیدا کرده، و اگر در معنای امر علو اعتبار پیدا کرد، باید از اول بگوییم: هیئت افعلی که پدر می گوید: «امر»، اما هیئت افعلی که پسر می گوید: مثل بعضی از این بچه هایی که دارای غرور جوانی هستند، و کنار هیئتا افعلشان هیچ مسألۀ تقاضا و مسألۀ التماس و گریه و زاری هم نیست، می آید به پدر می گوید: این کار را بکن، این«لیس بامر» از نظر عقلا امر نیست، از نظر عرف«لیس بامر»، عین همین تعبیر«اذا صدر من الاب یکون امرا و اذا