سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 172

درس یکصد و نود و نهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اعتبار علوّ و استعلاء در معنای امر

ظاهر این است که در معنای امر، هم علوّ اعتبار دارد و هم استعلاء، و معنای استعلاء در آنجایی که علوّ واقعی وجود داشته باشد، این است که با لحاظ علوّ و با تکیۀ بر علوّش طلب کند، و آنجایی که علوّ واقعی وجود ندارد، آنجا ادعای علوّ کند، و خودش را در موضع علوّ ببیند. امّا مرحوم محقق قمی(ره) صاحب کتاب قوانین استعلاء را این طوری معنا کرده است: استعلاء عبارت از«تغلیط القول» است، یعنی با غلظت و قوّت حرف زدن که در حقیقت، این معنایی را که ایشان ذکر می کند مساوق با ایجاب است در حالی که ایجاب، یک معنا دارد، و استعلاء معنای دیگر. ایجاب و استحباب دو قسم از طلب هستند. چیزی را که انسان طلب می کند، یک وقت می خواهد که آن مطلوب حتما تحقق پیدا کند، و یک وقت به نظر او تحقق مطلوب رجحان دارد. وجوب و استحباب غیر از مسألۀ استعلاء است، استعلاء یعنی خود را عالی دیدن، و بر علوّ تکیه کردن، ولو هیچ گونه غلظتی در قول نباشد. ممکن است گاهی از اوقات«تغلیظ القول» امارۀ استعلام باشد، اما حقیقت استعلاء غیر از «تغلیظ القول است»، و ممکن است همان سافل خیلی هم آرام صحبت کند، با غلظت و حدّت و