سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 197

الوجود، «لا یحتاج الی عله موجده» اما در ممکن الوجود، چون وجود نیاز به علت و«یفتقر الی عله موجده»، این اتصاف به نقصان دارد، ممکن الوجود وجود ناقص است، واجب الوجود، وجود کامل است. لذا در تعبیرات خودمان این طور تعبیر می کنیم. مثلا بیاض شدید با بیاض ضعیف هردو بیاضند، اما آن یک بیاض متصف به شدت است، و این یک بیاض متصف به ضعف است، این بیاض بسیار شدید و قوی است، این بیاض ضعیف است. یا مثلا در نور، به اختلاف لامپها نور مختلف می شود، لامپ پانصد شمعی با لامپ بیست و پنج شمعی هردو نور دارند، اما آن نورش اتصاف به شدت دارد، و این نورش اتصاف به ضعف دارد.

خصوصیتی که اینجا مطرح است این است که آیا وقتی که ما می گوییم: وجود کامل یا نور قوی، معنایش این است که ما یک وجودی داریم و یک مطلبی زائد بر وجود به نام کمال الوجود؟ آیا در وجود کامل دو حیثیت وجود دارد: یکی اصل الوجود، و یکی کمال الوجود که کمال الوجود زائد بر اصل وجود است؟ وقتی که می گوییم: ممکن، دارای وجود ضعیفی هست، دارای وجود ناقص است، آیا معنای آن این است که«وجود الممکن، مرکب من اصل الوجود و نقصان الوجود»، اگر این طور است، شما ممکن است اینها را به مثل انسان و بقر برگردانید، بگویید: انسان و بقر در اصل حیوانیت مشترک بودند، لکن انسان، حیوان با وصف ناطقیت بود، و بقر حیوان با وصف فصل ممیز خودش، پس این دو چه فرق کرد؟ وجود کامل و وجود ناقص فی اصل الوجود مشترکند. وجد کامل وجود است«مع اضافه و هی الکمال»، و وجود ناقص وجود است«مع اضافه و هی النقص». پس د حقیقت اکنّ اینها مثل اشتراک در بعض الذات هستند، یعن اشتراک فی«اصل الوجود» است، و تمایز در کمال و نقص، و حال آنکه مسأله این طور نیست.

ما به الاشتراک، عین ما به الامتیاز

محقیقینی که نوع چهارم تمایز را مطرح کرده اند، می گویند: ما که می گوییم: ممکن الوجود، علت نقص وجود ناقصه چیست؟ علت نقص ین است که«انه یفتقر الی عله موجده»، این«افتقار بعله موجده» چه ارتباطی با حقیقت وجود دارد؟ افتقار به علت موجده که به عنوان فصل وجود نمی تواند مطرح شود، این یک شییء است خارج از حقیقت وجود. یا مثلا در واجب الوجود که ما وجود کامل و علت کمال را عدم افتقار به علّت موجده مطرح می کنیم، آیا این عدم افتقار در رابطۀ با وجود چه نقشی دارد؟ وجود را عوض نمی کند، حقیقت وجود را دوتا نمی کند، کمال و نقص مثل ناطقیت و ناهقیت در رابطۀ با ماهیت انسان نیست، پس چیست؟ گفته اند: اینجا درست است که وجود کامل و وجود ناقص یک جهت مشترکه دارند و یک جهت ممیزه و متمایزه، اما حقیقت این نوع تمایز این