سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 221

تحقق پیدا می کند، امّا واقعیت اراده الان اینجا مطرح نیست و وجود ندارد. پس اشتباه نشود که هردوی اینها مربوط به نفس انسانی است، خیال شود که وجود ذهنی با وجود واقعی فرق ندارد، این اشتراک بین طلب و انسان است. طلب یک خصوصیت زائده دارد، و آن این است که یک وجود سومی دارد به نام وجود انشایی که در انسان این وجود انشایی تحقق ندارد.

مراد از طلب انشایی و نظر استاد

معنای اجاملی طلب انشایی این است که متکلّم به قول مرحوم آخوند، یا به صیغۀ افعل، یا به مادّه «الف و میم و راء» و یا به ماده خود طلب این ماهیت را انشاء و ایجاد کند که بعد می گوییم و عائش نه وعاء خارج است و نه وعاء ذهن، بلکه به تعبیری که بعضی از بزرگان فقها کرده اند، وعائش عبارت از نفس الامر است که نفس الامر اعم از واقع و ذهن است. این مفهوم طلب را به واسطۀ«اطلب منک کذا»، یا«آفعل کذا»، یا«آمرک بکذا» انشاء می کند. همان طوری که در باب معاملات، مسائل انشایی کاملا مطرح است، اینجا هم مفهوم طلب به واسطۀ لفظ«اقیموا الصلوه» انشاء می شود، به واسطه لفظ «انّی آمرک بکذا» انشاء می شود، به واسطۀ لفظ«انّی اطلب منک کذا» انشاء می شود که اینها جملات انشائیه هستند نه جملات خبریه.

ما اینجا دو مطلب داریم: یک مطلب این است که آیا دایرۀ وجود انشائی، تمام مفاهیم و ماهیات را شامل می شود یا اینکه اختصاص به امور اعتباریه مثل باب معاملات بالمعنی الاعم دارد، یا اینکه یک مطلب سومی وجود دارد، و آن این است که نه تمامی ماهیات و مفاهیم را می گیرد، و نه اینکه اختصاص به امور اعتباریه تنها داشته باشد، بلکه همان طوری که در امور اعتباریه مثل بیع، نکاح، اجاره و امثال ذلک مسألۀ انشاء مطرح است، «انشاء البیع، انشاء النکاح، انشاء الاجاره»، همین طور در بعضی از مفاهیمی که دارای مصادیق حقیقیه هم هستند، در بعضی از آنها جریان دارد امّا در بعضی و یا کثیری از آنها جریان ندارد.

انسان را که با طلب مقایسه می کنید، انسان فرد حقیقی دارد، طلب هم فرد حقیقی دارد، انسان فرد ذهنی دارد، طلب هم فرد ذهنی دارد، امّا در مسألۀ انشاء، بین این دو تفکیک پیدا می شود، «انشاء الطلب» امکان دارد، امّا«انشاء الانسان و انشاء مفهوم الانسان، و انشاء ماهیه الانسان» یک معنای غیر عقلایی و غیرصحیح است، در حالی که هردوی آنها در مصادیق واقعیه مشترکند، امّا در مرحله انشاء که می رسد بین اینها تفکیک و جدایی پیدا می شود. علّت این جدایی، عقلا هستند. عقلا برا ماهیت انسان و مفهوم انسان، وجود انشایی قائل نیستند، امّا برای مفهوم طلب و ماهیت طلب، وجود انشایی قائل هستند. در همه جهات، مسألۀ طلب با مسألۀ انسان، تقریبا وحدت دارد، امّا در رابطۀ با