سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 222

وجود انشایی، بینشان تغایر تحقق دارد.

جریان حمل شایع صناعی در باب طلب

جهت دوم: - که این مهم تر است - مرحوم آخوند در سطر دوم و سوم نکته ای را ذکر می کنند که اگر طلب حقیقی را موضوع قرار دادیم، و«مطلق الطلب و مفهوم الطلب» را محمول قرار دادیم، این قضیۀ حملیّه، حملش لا محاله حمل شایع صناعی است. شما اگر زید را موضوع قرار دادید و انسان را محمول قرار دادی، «زید انسان» حملش حمل شایع صناعی است، برای اینکه بین موضوع و محمول، اتحاد در وجود مطرح است. نظیر این را در باب طلب هم اگر بیاورید، اگر طلب حقیقی و به قول ایشان همان ارادۀ واقعیه را موضوع قرار دادید، و محمول را مطلق الطلب و مفهوم الطلب قرار دادید، حمل شایع صناعی است. پس در وجودات حقیقیه، حمل شایع صناعی کاملا مطرح است.

سؤال این است که شما اگر یک وجود ذهنی را موضوع قرار دادید، مگر نمی گویید: وجود ذهنی، همان وجود ماهیت است؟ مگر وجود ذهنی در عرض وجود خارجی نیست؟ هردو در یک رتبه هستند، امّا اگر انسان متصوّر فی الذهن را موضوع قرار دادید، و محمول را همان کلی انسان و ماهیت انسان قرار دادید، حملش چه حملی است؟ اینجا اختلافی بین مرحوم صدر المتألهین(ره) صاحب اسفار و بین دیگران هست. مرحوم صدر المتألهین معتقدند که این حمل، نه حمل شایع صناعی و نه حمل اولی ذاتی است، بلکه یک نوع سومی از حمل است. همین طور اگر به جای وجود ذهنی، وجود انشایی را شما موضوع قرا ربدهید. مگر وجود انشایی هم یک وجودی از ماهیت طلب و مفهوم طلب نیست؟ لکن همین وجود انشایی طلب را اگر شما موضوع قرار دادید، و گفتید: «الطلب الانشائی طلب» این هم حمل شایع صناعی نیست، بلکه در حمل شایع صناعی معتبر است که موضوع باید فرد حقیقی و مصداق واقعی محمول باشد. امّا اگر مصداق ذهنی محمول بود، یا مصداق انشایی محمول بود، «لا یکون حمله حملا شایعا صناعیا».

عبارات مرحوم آخوند(ره) در کفایه ناظر به همین معناست، یعنی مطلبی که صدر المتألهین در باب حمل شایع صناعی معتقد شده اند، مرحوم آخوند هم همین را می فرمایند که طلب حقیقی به «حمل شایع یکون حملا و یطلق الطلب علیه حملا شایعا صناعیا»، امّا ایشان دیگر طلب ذهنی را اینجا بحث نمی کند، به خلاف طلب انشائی، «الذی لا یکون بعنوان الحمل الشایع الصناعی» حمل شایع صنایی نیست، با اینکه آن هم وجودی است برای مفهوم طلب و یک نوع از وجود است و عقلا هم این وجود را تایید و تثبیت کرده اند، «مع ذلک لا یکون». وجود ذهنی هم مقامش بالاتر از وجود انشایی است، آن هم همین طور است، حتما باید در حم شایع صناعی مسأله این باشد که موضوع