سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 235

داشته باشد. لذا ایشان می فرماید: وجود حقیقی«لا یعقل» در اینجا. وجود اعتباری که مربوط به اعتبار شارع است. آن هم متأخر از تحقق بیع و انشاء بیع است، در مقابل وجود حقیقی و در مقابل امر اعتباری مربوط به شارع چه هست که ما اسمش را وجود انشایی بگذاریم؟ این اشکال را ایشان ذکر می کند.

بررسی کلام بعض الاعاظم در وجود انشایی

قبل از بررسی اشکال ایشان، اوّل راه حل ایشان را ذکر می کنیم، بعد در مقام مقایسۀ این راه حل با کلام مشهور و شهید، شاید بعضی از مسائل روشن شود. ایشان می فرمایند: به نظر من مطلب این طور نیست، بلکه وجود انشایی و انشاء به این معناست که انسان به سبب لفظی یا به سبب شبه لفظی، آنچه راکه در نفس دارد، ابراز و اظهار کند. می فرمایند: آنچه که در نفس است، گاهی یک امر حقیقی و واقعی است، مثل مواردی که طلب حقیقی در کار است، اگر مولی به دنبال طلب حقیقی، جملۀ انشائی«ادخل السوق و اشتر اللحم» را صادر کرد، این تعبیر و این جملۀ انشائیه، حکایت می کند و ابراز می کند آنچه را که در نفس مولی است که عبارت از آن حالت نفسانیه و طلب حقیقی باشد. و گاهی از اوقات آن حالت نفسانیه امر اعتباری است. تصریح می کند که یک امر اعتباری در نفس خود این شخص وجود دارد که او اعتبار زوجیت می کند، او در نفس خودش اعتبار ملکیت می کند، آنجایی که اعتبار ملکیت می کند در نفس، «بعت» مبرز آن اعتبار نفسانی و آن چیزی است که در نفس به عنوان امر اعتباری مطرح است، آنجایی که می گوید: «انکحت»، زوجه با گفتن«انکحت» ابراز می کند از آنچه که در نفس او وجود دارد که عبارت از اعتبار زوجیت و اعتبار همسر بودن است.

بعد می فرمایند: بلکه اصلا این مسألۀ ابراز اختصاص به جمل انشائیه ندارد، در جمل خبریه هم همین طور است. آن مخبری که می گوید: «زید قائم» این هیئت جمله خبریه«وضع لابراز ما فی نفس المخبر»، در نفس مخبر چه بود؟ قصد حکایت از یک واقعیت. هیئت جملۀ خبریه به عنوان«مبرز» از این جهت نفسانیه که عبارت از قصد حکایت از یک واقعیت باشد مطرح است. در نتیجه«تمام جمل انشائیه و غیر انشائیه وضعت لابراز» انچه که در نفس وجود دارد، و در حقیقت فرق بین جملۀ خبریه و انشائیه، ارتباط«بما فی النفس» پیدا می کند، «ان کان ما فی النفس» قصد حکایت از یک واقعیتی بود، اینجا جای جملۀ خبریه است امّا اگر«ما فی النفس، قصد الحکایه» نباشد، بلکه یک واقعیتی در خود نفس، با یک امر اعتباری در خود نفس وجود داشته باشد، از این تعبیر به جملۀ واقعیتی در خود نفس، یا یک امر اعتباری در خود نفس وجود داشته باشد، از این تعبیر به جملۀ انشائیه می شود، و واضع جملۀ انشائیه را برای یک چنین معنایی وضع کرده است.

در آخر می فرمایند: انکار نمی کنیم که گاهی از اوقات، جمل انشائیه تحقق دارد، در حالی که در