سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 236

نفس، طلب حقیقی وجود ندارد، مثل مواردی که طلب حقیقی در کار نیست. منتها حالا در این موارد حقیقیت است یا مجاز است؟ می فرمایند: آن را در جای دیگری باید بحث کنیم. این مطلب ایشان بود که انشاء عبارت از«ابراز ما فی النفس» است.

فرق وجود انشایی و وجود اعتباری

اولا ببینیم اشکالی که ایشان به مشهور کرده اند، آیا این اشکال به صورت یک برهان مطرح است؟ یعنی ایشان مسأله را دائر مدار بین نفی و اثبات کرده اند، و هردو طرفش را به صورت برهان جوابی از مشهور داده اند یا اینکه وقتی که این نماقشه به صورت یک استدلال منطقی مطرح می شود، نمی تواند جواب از حرف مشهور قرار بگیرد، برای اینکه ایشان در مقابل مشهور این طور فرموده اند: شما که می گویید: معنا به لفظ تحقق پیدا می کند، اگر منشأ علقه وضعیه است، آن تالی فاسدی که ذکر کرده اند دارد، و ما هم قبول داریم، امّا اگر منشأ آن علقه وضعیه نیست، ما دو نوع وجود بیشتر نداریم: یکی وجود حقیقی که تحققش دائر مدار علل تکوینیه خاصه است مثلا اگر جسم بخواهد وجود پیدا کند، علّت تکوینی خاص می خواهد، بیاض هم بخواهد وجود پیدا کند علّت تکوینی خاص می خواهد. اگر وجود حقیقی است که آن مناقشۀ مخصوص دارد، و وجود اعتباری هم«بید المعتبر» است.

«لقائل ان یقول:» شما چه دلیلی بر این انحصار اقامه کرده اید؟ اینکه می فرمایید: ما دو وجود بیشتر نداریم: یکی عبارت از وجود حقیقی و یکی عبارت از وجود اعتباری، شما چه دلیلی بر این معنا دارید؟ «لنا ان نقول بانّ هنا وجودا ثالثا یسمّی بالوجود الانشائی»، شما که می خواهید حرف مشهور را جواب بدهید، در جواب، نمی توانید متکی به ادعا باشید. در جواب باید برهان اقامه کنید.

چه برهانی قائم شد بر اینکه وجود از وجود حقیقی و اعتباری بیرون نیست؟ نه، یک وجود سوّمی به عنوان وجود انشایی مطرح است که نه ارتباط به وجود حقیقی جسمی و بیاضی دارید، و نه ارتباطی به وجود اعتباری شارع دارد که گفتیم وجود اعتباری شارع موارد متعدد دارد، دنبال ارث این وجود اعتباری است، دنبال حیازت المباحات، این وجود اعتباری هست، دنبال معاملات این وجود اعتباری تحقق دارد. ما ادعا می کنیم که یک وجود سومی اینجاست«یسمّی بالوجود الانشائی»، شما برهانی بر نفی وجود انشایی به عنوان یک وجود سوم در برابر مشهور اقامه نکردید، فقط فرمودید:

غیر از این دو وجود، وجودی نیست. این طرز استدلال در مقابل مشهور خارج از طرز یک استدلال منطقی است. این را به این جهت گفتیم، و الاّ شما ممکن است بپرسید: دلیل شما بر وجود انشائی چیست؟ ما حرفی نداریم، حالا ذکر می کنیم، امّا شما که نفی کردید، دلیل شما بر این نفی چیست؟