سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 237

پس این حرف از استدلال منطقی بیرون است.

موطن اعتباریات

ثانیا: در بحث ایشان یک خلطی واقع شده است. آیا در باب بیع همان طوری که ایشان می فرمایند، باید یک بیعی باشد، تا شارع ملکیت را اعتبار کند، یک عقد نکاحی باشد تا شارع زوجیت را اعتبار کند و بحث ما در خود همین عقد است، یعنی در رتبۀ موضوع، قبل از رسیدن به حکم شارع، مثل اینکه مثلا یک جا بنشینیم صحبت کنیم که خمر چیست؟ بحث اینکه خمر عبارت از چیست، این در رتبه متأخرۀ بر حکم به حرمت و نجاست خمر است. اینجا هم باید در رتبۀ متقدمه بنشینیم حساب بیع را برسیم. آیا آن کسی که می گوید: بایع در«بعت»، ملکیت را که امر اعتباری است به سبب لفظ بیع ایجاد می کند، مقصودش این است که ملکیت شرعیه را ایجاد می کند؟ چه کسی چنین حرفی را زده است؟ چه کسی در باب انشاء تفوّه به این معنا کرده است؟ ملکیت شرعیه متأثر از بیع است، ملکیت شرعیه مترتب بر بیع است. پس اعتبار شارع را کنار بگذارید.

بحث در اعتبار شارع نیست حتّی بحث در اعتبار عقلا هم نیست. کاری نداریم به اینکه عقلا اعتبار می کنند یا نه؟ شارع در رتبه متقدمه اعتبار می کند یا نه؟ آیا در رتبۀ متقدمه خود این شخص بایع می تواند اعتبار ملکیت کند یا نمی تواند؟ کدام یک از اینهاست؟ آیا شخص بایع«یجوز له اعتبار الملکیه؟ شخص الزوجه فی باب النّکاح یجوز لها اعتبار الزوجیه ام لا یجوز لها»؟ اگر شما بفرمایید:

«لا یجوز لها» پس چرا شما می گویید: «بعت» آنچه را که در نفس بایع است ابراز می کند که آنچه در نفس بایع است، عبارت از امر اعتباری است؟ معنای این حرف چیست؟ معنای این حرف این است که بایع می تواند اعتبار ملکیت کند، نه اینکه خودش اعتبار ملکیت شرعیه و اعتبار ملکیت عقلاییه کند. البته این اعتبار ملکیت«بضمیمه العقد» موضوع برای اعتبار ملکیت عقلا و اعتبار ملکیت شارع می شود. امّا در رتبۀ موضوع، خود بایع«یجوز له اعتبار الملکیه»، و خود ایشان هم قبول دارند، به دلیل اینکه می فرمایند: «بعت یبرز و یظهر ما فی نفس البایع» که«ما فی نفس البایع» عبارت از یک امر اعتباری است. آن امر اعتباری که در نفس بایع است و«بعت» مبرز و مظهر اوست، عبارت از چیست؟ عبارت از همان اعتبار ملکیت بایع، اعتبار زوجیتی است که در نفس زوجه وجود دارد. پس قبول کردید که مسأله ربطی به شارع و عقلا ندارد، با قطع نظر از عقلا و شارع، یک اعتباری به قول ایشان در نفس معتبر که بایع و زوجه است تحقق دارد.

اگر شما دایره اعتبار را این مقدار توسعه دادید که چاره ای نداشتید جز اینکه توسعه بدهید، ما همینجا وجود انشایی را پیاده می کنیم. وجود انشایی عبارت از این است که این امر اعتباری به نام