سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 248

درس دویست و دهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

بحث حدوث و قدم قرآن

بعد از آنکه دو گروه اشاعره و معتزله در اسلام بوجود آمد. مهمترین و بلکه اولّین مسأله ای که مورد اختلاف و تنازع و تشاجر بین این دو گروه قرار گرفت، مسأله ای بود در رابطۀ با قرآن، و آن این بود که آیا قرآن قدیم است یا حادث؟ حالا چرا این مسأله مطرح شد؟ منشاء مطرح شدن این مسأله این بود که از همان صدر اوّل قرآن مجید دارای عنوانی به نام«کلام الله» بود که این معنا بین متشرعه بوده و الان هم هست که تعبیر به کلام الله مجید می کنیم. علاوه خودقرآن در بعضی از آیات، مسألۀ «تکلیم و تکلّم» را نسبت به خداوند داد، در جریان موسی و مسألۀ شجره، خداوند می فرماید: «وَ کَلَّمَ اللّهُ مُوسی تَکْلِیماً» ، «کلّم» را به خود خداوند نسبت می دهد. با اینکه در قرآن مجید ظاهرا جزء اسماء خداوند، عنوان«متکلّم» نیامده است، امّا این«کلّم الله موسی تکلیما» به ضمیمه اینکه مجموعۀ قرآن به عنوان«کلام الله» زمینه این معنا را تصحیح کرد و به وجود آورد که اگر کسی اطلاق«متکلّم» بر خداوند کند، این اطلاق غیر صحیحی نیست، این با شرع منافات ندارد، با قرآن منافات ندارد، لازم نیست که عناوین در خود قرآن مورد تصریح واقع شده باشد. همین مقدار که مصححی برای اطلاق