سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 264

درس دویست و دوازدهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدین.

رفع نزاعبین اشاعره و معتزله در کلام نفسی

نزاع بین اشاعره و معتزله در وجود و عدم وجود کلام نفسی یک واقعیت است، و از این جهت مسأله هیچ ارتباطی به لغت و تسمیه و لفظ ندارد، گرچه در اثناء کلام مرحوم آخوند(ره) تا حدی این معنا مطرح است، امّا شروع بحث ایشان، ظهور در این معنا دارد که نزاع بین معتزله و اشاعره در این جهت است که آیا لفظ طلب و اراده برای دو معنا وضع شده است یا اینکه این دو لفظ مترادفند و برای یک معنا وضع شده اند؟ از اهتمام و اصراری که ایشان در این رابطه دارد به اینکه«لفظان موضوعان بازاء معنا واحد»، و آن معنا را هم در تمامی مراتب بین طلب و اراده متحد می دانند، این از نظر تحریر محل نزاع جالب نیست. و بدتر از این، اینکه قابل توجیه هم نیست، مسألۀ تصالحی است که مرحوم آخوند(ره) بین اشاعره و معتزله قائل می شوند، و تصریح می کنند به اینکه نزاع بین این دو«یرجع» به یک نزاع لفظی، و می فرمایند: اشاعره و معتزله در این نزاع در حقیقت در یک واقعیت نزاع ندارند، بلکه اتحاد طلب و اراده به نظر معتزله یک معنا دارد که آن معنا را اشاعره هم قائلند، و مغایرت بین طلب و اراده یک معنای دیگری دارد که آن معنا را معتزله هم قائلند.