سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 285

درس دویست و پانزدهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

هدف اشاعره از بیان کلام نفسی

عمدۀ نظر اشاعره در کلام نفسی در رابطۀ با خداوند تبارک و تعالی است. منتهی به استناد آن ادله ای که ذکر شد و قابل قبول نبود، اینها مسألۀ کلام نفسی را هم در رابطۀ با جمل خبریه و هم در رابطۀ با جمل انشائیه سرایت به انسانها داده اند. امّا اساس اثبات کلام نفسی از نظر آنها برای خداوند تبارک و تعالی است. و باز همان طوری که در روزهای اول این بحث اشاره شد، منشأ التزام آنها به کلام نفسی درباره خداوند این بود که برحسب اطلاق متشرعه و شاید در روایت بر خداوند تبارک و تعالی عنوان متکلم اطلاق شده است، یعنی همان طوری که عنوان عالم، عنوان قادر، و امثال ذلک بر خداوند اطلاق می شود عنوان متکلّم هم یکی از عناوینی است که اطلاق بر ذات باری می شود.

اولا این معنا را اینها ملاحظه کرده اند. ما در باب مشتق گفتیم: یکی از چیزهایی که در مشتق و صدق عنوان مشتق نقش دارد و لا محاله باید تحقق داشته باشد، این است که بین ذات و بین مبدأ باید یک ارتباطی وجود داشته باشد، در صدق عنوان مشتق تحقق این ارتباط بین ذات و مبدأ یک امر مسلّمی است، منتهی یک اختلافی واقع شده بود که آیا ارتباط بین ذات و مبدأ به چه کیفیتی باید