سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 325

خداوند به رسول گرامی(صلی الله علیه و آله) که حقیقتی بالاتر از نفس او نداریم، می فرماید: «لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضّوا من حولک» اگر یک آدم تندخوی و خشنی بودی«لانفضوا من حولک»، مردم از دور و بر تو پراکنده می شدند. نمی توانستی اینها را جذب کنی. خود این آیه می گوید: جاذبۀ اخلاق از جاذبۀ حقیقت بیشتر است، معنای خود این آیه این است.

«و أعظمکم حلما»، هرکدام از شما که از نظر حلم بالاتر باشید، مخصوصا برادران«فی هذا الزمان»، بعضی از افرادخیلی مطلب برایشان مشتبه شده و بخرورد خوبی ندارند.

ما انقلاب کردیم که اسلام را در دلها جا بدهیم. اگر هم می بینید خلاف می شود، حلم داشته باشیم.

چقدر ائمۀ ما(علیه السلام) از راه حلم توانستند در دلها نفوذ کنند، رسما به امام فحش می دهد، ولی او در جواب می گوید: برادر اگر گرسنه ای، منزل ما آمادگی برای پذیرایی دارد، اگر برهنه ای تو را بپوشانیم، اگر گرفتاری، گرفتاری شما را برطرف کنیم. با همین جملات گفت: «من وقتی وارد مدینه شدم، مبغوض ترین افراد پیش من تو بودی، امّا الان محبوب ترین فرد پیش من تو هستی»، برای خاطر یک حلم، یک بردباری، یک اخلاق.

شما باید حلمتان خیلی بیشتر از طابق باشد، باید من و شما بیشتر از سابق برای حفظ اسلام، حلم داشته باشیم و بردباری کنیم برای اینکه این مردم نسبت به ما و در نتیجه نسبت به اسلام بدبین نشوند. پس یکی«أعظمکم حلما».

یکی هم«ابرّکم بقرابته» انسان بستگان و فامیل خودش را فراموش نکند. فامیل او که مستعف هستند خیال نکنند، این آقا به یک مقامی رسیده، دیگر حار نیست جواب سلام فامیلش را هم بدهد. نه، حالا بیشتر باید به آنها احترام و برّ و کمک کرد، فامیل انسان مثل خانوادۀ انسانند. عمل انسان برای آنها حجّت است، باید اسلام آنها محفوظ بماند، آنها بیشتر از دیگران از انسان توقع دارند، صحیح نیست انسانی که اهل یک دهی بوده که بستگانش همه مستضعف بودند، امّا متّقی و مؤمن بودند، حالا این شخص به یک مقامی رسیده، دیگر حاضر نباشد، پایش را توی آن ده بگذارد، بگوید من کجا، شماها کجا!

آخرین قسمت«و اشدکم انصافا من نفسه فی الغضب و الرّضا» حالتهای مختلف سبب تفریط و افراط نشود، گاهی انسان نسبت به یک کسی علاقه مند است، این علاقه مندی اقتضا نکند ک تمام واقعیّتها را نسبت به او تغییر بدهد، گاهی انسان با کسی دشمن است، دشمنی اقتضا نکند تا اینکه انسان هرچی به دهنش می آید بگوید. کلماتی را که انسان می شنود، بینه و بین الله تفسیر بکند، هر کسی نباید تفسیر بکند کلمات و سخنان را به«ما لا یرضی صاحبه»، بین خودش وبین وجدانش انصاف را رعایت کند که این چه گفت، و چه هدفی را تعقیب می کرد، و چه مسأله ای را مطرح کرد