سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 327

درس دویست و بیست و یکم

اشاره

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

وضع صیغه امر یا هیئت افعل

بحث درباره مادّۀ امر بود، یعنی«الف» و«میم» و«راء» که جهات مختلفه ای از بحث در همین رابطه ذکر شد. فصل بعدی راجع به«صیغۀ امر» است که مقصود از صیغۀ امر همان«افعل» و وزنهای مشابه«فعل» است، هم در مجرّد، هم«مزید فیه» و هم رباعی مجرّد. و بحث ما هم در اینجا اختصاص به هیئت افعل دارد، یعنی گرچه ما تعبیر به صیغۀ امر می کنیم، و صیغۀ مرکّب از هیئت و مادّه است، مجموع هیئت و مادّه را تعبیر به صیغه می کنند، لکن بحث ما تنها مربوط به هیئت است، و ما در رابطۀ با موادّش که ضرب و قتل و امثال ذلک باشد، بحثی نداریم. پس در حقیقت موضوع بحث تمرکز دارد در هیئت«افعل و ما یشابهه من سائر هیئات صیغه الامر»، و محور بحث هم این است.

ما برای هر مادّه ای یک وضعی قائل هستیم، منتهی اوّلین چیزی که وضع می شود، آیا مصدر است بنابر اینکه مصدر اصل کلام باشد؟ یا یک مادّه عاری از هرگونه هیئت است؟ و اگر هیئت هم مصدری باشد، خود هیئتش به عنوان امکان تلفظ مطرح است؟ همان طوری که هر مادّه ای دارای وزن مستقلّی است، بلا اشکال هر هیئتی هم دارای وضع مستقلّی است، حالا اسمش را وضع نوعی