سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 334

درس دویست و بیست و دوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اکثر موارد استعمال هیئت افعل، تحقق مادّۀ افعل در خارج

اگر اراده و طلب دو معنای متغایر داشته باشند، وبه لحاظ این که هردو واقعیّت هستند هیچ کدام قابلیّت تعلّق انشاء نداشته باشند: یکی واقعیّت خارجیّه ملموس و یکی واقعیت نفسانیّه؛ بحث می شود که مفاد هیئت افعل چیست؟ و واضع هیئت افعل را برای چه چیز وضع کرده؟ با توجه به این که مفاد هیئت افعل یک معنای انشایی است، و ما در باب انشاء و حقیقت انشاء بحث مفصّلی داشتیم که«ما معنی الانشاء؟» انشاء این بود که یک امر اعتباری به وسیلۀ لفظ و یا«ما یقوم مقام اللفظ» تحقق پیدا کند، بیع به سبب بعت و یا به سبب معاطاتی که جانشین لفظ است، تحقق پیدا کند. در باب هیئت افعل مسأله چطور است؟ به حسب موارد استعمال، عرض کردیم که هیئت افعل در دو مورد استعمال می شود، یک مورد که اکثریّت موارد هیئت افعل را تشکیل می دهد، جایی است که آمر و گویندۀ هیئت افعل می خواهد«مأمور به» به وسیلۀ عبد و یا فرزندش در خارج تحقق پیدا کند، و یا خداوند نسبت به بندگانش. اکثریّت موارد استعمال هیئت افعل در چنین موقعیّتی است که هدف آمر و استعمال کنندۀ هیئت افعل، این است که این مأمور به، یعنی مادّۀ افعل در خارج وقوع پیدا کند،