سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 341

درس دویست و بیست و سوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

واقعی بودن انشاء و اعتباری بودن منشأ

آنچه را که ما در اوامر خودمان نسبت به فرزندانمان می یابیم، این است که ما فرمانی صادر می کنیم، صدور فرمان ملازم با تحقق مأمور به نیست، اینجا مسأله از بعث و تحریک واقعی جدا می شود، در بعث و تحریک واقعی مبعوث الیه حتما تحقّق دارد، ولی اینجا صرفا فرمان است که«قد یترتب علیه الاطاعه و قد یترتب علیه العصیان»، در عین این که مشابه با همان بعث و تحریک خارجی است، مغایر با او هم است. مشابهت به لحاظ این است که در هردو هدف آمر و هدف صادر کنندۀ فرمان این است که مأمور به تحقّق پیدا کند، تمکّن از ماء در«جئنی بالماء»، و تمکّن از لحم در «اشتر اللحم» حاصل بشود. مشابهت در این جهت است. اما مغایرت در تحقق و عدم تحقق مأمور به است، او ملازم با تحقق مأمور به است، و این«قد یترتب علیه و قد لا یترتب علیه»، و این را به این کیفیّت تعبیر بکنید که فرمان صادر شده است.

آن مطلبی که دیروز برای بعضی هضم نشده بود، این است: صادر کردن فرمان یک واقعیّت است، برای اینکه فرمان به گفتن«اشتر اللحم» ها صادر می شود، به گفتن«جئنی بالماء» صادر می شود، صادر