سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 348

درس دویست و بیست و چهارم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عدم تبادل و تلاعب به الفاظ در باب مجاز

در باب مجاز یک مشربی وجود دارد که معتقد است در باب مجاز تبادل و تلاعب روی الفاظ نیست، بلکه در رابطۀ با معانی است، شبیه آن نحوی که سکاکی در باب خصوص استعاره قائل شده است، لکن این مشرب معتقد است که این معنا در تمامی مجازات با هر علاقه ای از آن علایق بیست و چندگانه، می خواهد علاقه اش علاقۀ مشابهت باشد که از آن تعبیر به استعاره می شود، یا علاقه اش غیر علاقۀ مشابهت باشد که از آن تعبیر به مجاز، یا مجاز مرسل می شود، در تمامی اینها مجاز با معنا سر و کار دارد. در موارد استعمالات مجازی لفظ مستقیما و بلا واسطه در همان معنای حقیقی استعمال می شود، مستعمل فیه در استعمالات مجازیّه و حقیقیّه یکسان است، منتها در استعمالات حقیقیّه، معنای حقیقی از نظر مراد بودن و مرتبط بودن به مقصد متکلّم، در جای خودش ثابت است، و از آنجا به چیز دیگری عبور نمی شود. هدف همانجا متوقف می شود، همانجا ثابت می ماند. اما در معانی مجازیّه ما از معنای حقیقی مستعمل فیه عبور می کنیم و آن را به منزلۀ یک معبری برای معنای مجازی مقصودمان قرار می دهیم، اما عبورمان به عنوان مستعمل فیه از همان معنای حقیقی است،