سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 353

این است که خداوند می خواهد بفهماند نسبت به اهتداء مردم و رشد مردم و هدایت مردم علاقه مند است، خدا میل دارد که مردم مهتدی باشند، علاقه دارد که مردم در راه هدایت و در راه رشد قدم بردارند. پس استفهام انشایی می کند، اما داعی آن عبارت است از فهماندن این که«اهتداء مطلوب لله تعالی و مورد لعلاقته تبارک و تعالی». نظیر این مطلب را مرحوم آخوند(ره) در باب لیت و لعلّ الفاظ ترجّی و تمنّی مطرح می کند و می فرماید: در تمامی این موارد این الفاظ در انشائیّات استعمال می شود، لیت در ترجّی انشائی، لعلّ در تمنّی انشایی، منتها داعی به این ترجّی و تمنّی انشایی، گاهی ترجّی و تمنّی حقیقی است، گاهی داعی عبارت از مسائل دیگر است. لذا این مشکلۀ قرآنیّه را مرحوم آخوند به این کیفیّت حل می کنند. و خلاصۀ حلّشان هم این است که مسألۀ جهل و عجز در استفهام حقیقی، در تمنّی و ترجّی حقیقی مطرح است. لکنم می فرمایند: ما ادّعا می کنیم که در تمامی موارد مستعمل فیه انشائیّات این مفاهیم هست، نه استفهام حقیقی و ترجّی و تمنّی حقیقی. این بیان ایشان بود که تمام شد، یک بیانی هم ان شاء الله خودمان عرض می کنیم.

حدیث اخلاقی

دو سه جمله از این حدیث می خوانم که اتفاقا حدیث جالبی هم هست. در اصول کافی مترجم، جلد اوّل صفحه 60 در فضیلت علم در باب نوادر این روایت را نقل کرده است، روایت یک قدری مفصّل است، یک تکّه اش را عرض می کنیم، بقیه اش هم برای بعد ان شاء الله: «عن ابی بصیر، قال:

سمعت ابا عبد الله(علیه السلام) یقول: کان امیر المؤمنین(علیه السلام) یقول:» یعنی به صورت مکرّر این معنا را بیان کرده اند، از کلمه«کان» یک قدری حالت استمرار و تعدّد استفاده می شود، معلوم می شود مطلب خیلی مورد عنایت امیر المومنین(صلوات الله علیه) بوده است. «کان امیر المومنین(علیه السلام) یقول: یا طالب العلم انّ العلم ذو فضائل کثیره»، می فرماید: علم تقریبا یک معنا نیست، ملازم با فضایل زیادی هست که اگر آن فضایل تحقق پیدا کند، آن وقت می توانیم بگوییم: علم حاصل شده است، می توانیم بگوییم: طالب العلم طلب علم کرده است، و سعی و تلاش در راه رسیدن به علم نموده است، «فرأسه» علم را تشبیه به انسان می کند، همان طوری که انسان در رابطه با جسدش از برکات و نعمات و نعم متعدّدی برخوردار است، این نعمتهای جسمی که خداوند به انسان داده که جدّا هرکدام از این نعمتها یک مختصر خللی در او پیدا بشود، یک مختصر انحرافی در او پیدا بشود، چه بسا زندگی انسان مختل می شود، و انسان گاهی خدای نکرده، به واسطۀ حتی فقد یک عضوی مخصوصا آن اعضای مهمّه، به صورت یک وجود معطّلی بیرون می آید. لذا در آن دعای معروفی که منسوب به نبیّ اکرم(صلوات الله علیه) است، یکی از آن چیزهایی که در آن دعا است، می گوید: خدایا! آن اعضای