سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 370

درس دویست و بیست و هفتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

دو دلیل دیگر بر دلالت هیئه افعل بر بعث و تحریک وجوبی

پنج طریق دربارۀ این که مفاد هیئت افعل بعث و تحریک وجوبی باشد، ذکر شده است. یکی مسأله تبادر، دیگر مسألۀ انصراف، و سوّم استفاده از اطلاق و مقدمات حکمت بود، این سه راه در کلام مرحوم محقّق خراسانی(ره) ملاحظه شد. منتها یک راهش را در مبحث ثانی بیان کرده اند و دو راه دیگر را در مبحث رابع ذکر کرده اند. ایشان مسألۀ انصراف و اطلاق و مقدّمات حکمت را در مبحث رابع بیان کرده اند. لذا مجموعا این سه راه در کلام ایشان هست. لکن راه چهارم و پنجمی هم وجود دارد، و آن این است که بگوییم: در هیئت افعل از نظر عقلا یک اماریّت و کاشفیّتی وجود ارد و آن کشف می کند از این که آن اراده ای که قبل از این هیئت افعل وجود دارد و هیئت افعل قطعا کاشف از آن اراده است که آن اراده یک ارادۀ قویّه و اراده حتمیّه است، یعنی اراده ای که«لا یرضی المولی بخلافها» مولا به هیچ وجه راضی به مخالفت او نیست، ما این اماریّت را در رابطه با عقلا و عرف مطرح کنیم، مدّعی این طوری ادعا کند که اماریّت در صدور فرامن از نظر عقلا و از نظر عرف وجود دارد، «اماره عقلائیّه، اماره عرفیّه» بر اینکه آن اراده ای که پشتوانۀ این فرمان است، آن اراده یک ارادۀ