سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 374

واقعیّت تحقق داشت.

وقتی که حروف از معانی جزئیّۀ خارجیّه حکایت می کند، آیا در باب انشائیّاتش هم یک معنای کلّی است؟ یا انشا ءهم همان ایجاد است؟ ایجاد هم همان وجود است، وجود هم که مساوق با جزئیّت و تشخّص است، نمی شود در انشاء کلّی تحقّق پیدا کند، کلی بما هو کلّی با وجود و تحقق و تشخّص منافات دارد. لذا در باب معانی حرفیّه ایجادیّه هم این طور نیست که معنا کلّی باشد، همان جزئیّت است، منتها جزئیّت در حاکیّات قبل از حکایت تحقق دارد، اما جزئیّت در انشاء قبل از انشاء تحقق ندارد، بلکه به نفس انشاء تحقق پیدا می کند. شأن حروف این است.

سنخیّت هیئت افعل با حروف

ما چیزهایی داریم که اصطلاحا به اینها حرف نمی گویند، اما در خصوصیّت معنا ملحق به حروف هستند، مثل هیئات. هیئت افعل هم از سنخ حروف است، ولو اینکه روی اصطلاح ادبی به اینها حرف گفته نمی شود، لکن مثل حروف می ماند. آیا هیئت افعل برای بعث و تحریک اعتباری وضع شده است؟ اینجا جای سؤال است، برای چه نوع بعث و تحریک اعتباری، برای مفهوم کلّی «البعث و التحریک الاعتباری»؟ اگر مفاد هیئت افعل مفهوم کلّی البعث و التحریک الاعتباری است، پس هیئت افعل معنای اسمی دارد. چرا؟ برای این که اگر من به جای کلمه افعل خود این عنوان را از شما بپرسم، بگویم: آقا! «عنوان البعث و التحریک الاعتباری مفهوم اسمی ام مفهوم حرفی»؟ شما جواب می دهید می گویید: این مفهوم اسمی است، همین طور وقتی که شما در کلمۀ من روی مفهوم الابتداء دست می گذاشتید، می گفتید: مفهوم الابتداء یک مفهوم اسمی است، برای اینکه یک مفهوم قابل درک است، و به تعبیر آنها استقلال به مفهومیّت دارد. اما معنای من ابتداء نبود، بلکه معنای من آن ابتداءهای خارجی است، آن ابتداءهایی که یک طرفش به سیر ارتباط دارد، یک طرفش به بصره ارتباط دارد، و در حقیقت یک وجود متقوّم به شیئین است، ثمل همان ظرفیّتی که ما در«زید فی الدار» تصویر کردیم. اینجا هم مسأله این طور است. وقتی که ما می گوییم: هیئت افعل برای بعث و تحریک اعتباری وضع شده، شما در ذهنتان نیاید که ما می خواهیم بگوییم: مفاد هیت افعل«البعث و التحریک الاعتباری» است، به همین مفهوم اسمی و به همین معنای مستقلّ به مفهومیّت. اگر این طور باشد، «فالهیئه لا یکون ملحقا بالحروف»، پس چرا شما هیئت را عطف به حروف می کنید؟ چرا هیئت را در کنار حروف می گذارید؟

هیئت را در کنار اسما ءبگذارید، بگویید: همان طوری که اسماء دارای یک معنای کلّی مستقلّ به مفهومیّت است، خود هیئت هم همین طور است، در حالی که مسأله این طور نیست. مسأله این است