سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 384

درس دویست و بیست و نهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

وجود شدّت و ضعف در بعث و تحریک اعتباری

آنچه از کلام امام بزرگوار(قدّس سرّه الشریف) استفاده می شود، این است که ایشان اختلاف بین وجوب و استحباب را در ناحیۀ اراده می بینند و کانّ می فرمایند: در بعث و تحریک اعتباری تعدّد و تنوع وجود ندارد، بلکه اگر بعث و تحریک اعتباری ناشی از ارادۀ حتمیّه و قویّه باشد، از آن تعبیر به وجوب می کنند، و اگر ناشی از ارادۀ غیر حتمیّه و غیر قویّه باشد، از آن تعبیر به استحباب می کنند پس خود بعث و تحریکی فی نفسه«لا ینقسم الی قسمین، و لا یتنوّع الی نوعین»، بلکه این تنوّع مرتبط به منشأ و به علّت این بعث و تحریک است. «ان کانت العلّه هی الاراده الحتمیّه یسمّی البعث بالوجوبی، و ان کانت العلّه اراده غیر حتمیّه» بعث و تحریک به عنوان استحباب شناخته می شوند. آیا واقعیّت مسأله این طور است؟ یا اینکه خود بعث و تحریک اعتباری با قطع نظر از علّت و ملاحظۀ منشأ، در خود این انقسام و تنوّع وجود دارد. همان طوری که ما در بعث و تحریکهای خارجی تکوینی این تنوّع را می بینیم. در بعث و تحریکهای خارجی و تکوینی که انسان دیگری را وادار به انجام یک عملی می کند، گاهی این بعث و تحریکهای خارجی توأم با حدّت و شدّت و سرعت است،