سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 413

نماز را بیان کند یا می خواهد یک احتما قدر مشترک بین وجوب و استحباب را بیان کند؟ کانّ ایشان - مرحوم آخوند(ره) - می گویند: ما می پرسیم، آیا این«یعید صلاته» که در جواب سؤال زراره واقع شده، امام در مقام بیان که اوّلین مقدّمه از مقدمات حکمت است، نبوده است؟ در مقام اهمال و اجمال بوده است؟ یا بلااشکال در مقام بیان بوده؟ زراره می خواسته حکم مسأله را استفاده کند، امام(علیه السلام) می خواسته جواب سؤال زراره را بدهد؟ آیا شما احتمال می دهید زراره در این روایت یک سؤالی کرد، بعد هم با یک جواب اجمالی و دست خالی رفع ید کرد و از خدمت امام بیرون رفت؟ آیا این طور است؟ زراره که اجمال حکم را می دانست، آن که برای زراره مطرح بود، تفصیل حکم است، آیا زراره احتمال می داد که اعادۀ نماز در انجا حرام با مکروه باشد؟ یا سؤال زرره«من وجوب الاعاده و عدم وجوب الاعاده» است؟ مثل یکی از عوامهایی که می آیند از ما سؤال می کنند، می گویند: آقا! لباس من قطعا نجس بود، یقین هم داشتم، بنا هم داشتم بر این که لباسم را تطهیر کنم، «فلمّا حضرت الصلاه نسبت أنّ بثوبی شیئا» این از چه سؤال می کند؟ می خواهد بگوید: اعادۀ این نماز«مشروع ام لا»؟ یا سؤال می کند که«یجب اعاده هذه الصاله او لا تجب»؟ بلا اشکال سؤال از وجوب اعاده و عدم وجوب اعاده است. امام در پاسخ به این سؤال می گوید: «یعید صلاته»، آیا می شود بگوییم: این«یعید صلاته»، در مقام بیان نیست؟ نمی شود این حرف را بزنیم، زراره از این«یعید صلاته» مطلب خودش را استفاده کرد، جواب خودش را از این«یعید صلاته» گرفت، شما بگویید: به چه دلیل؟ به دلیل این که سؤالات دیگر را شروع کرد، سؤالات بعدی را یکی پس از دیگری به دنبال این سؤال آورد، آیا وقتی امام به زراره گفت: «یعید صلاته»، زراره گفت: ما نفهمیدیم، امام یک جواب اجمالی کف دست ما گذاشت، نفهمیدیم مسأله چیست، آیا اعاده واجب ای مسحب است؟ بالأخره گرفتار یک کلام مجملی از امام شدیم، بلا اشکال مأله این طور نیست. امام در مقام بیان بوده است، قرینه ای هم بر تعیین نبوده، قدر متیقن در مقام تخاطب هم نبوده است. پس حتما یا مراد امام خصوص وجوب بوده، یا مراد امام خصوص استحباب.

در دوران بین این که مراد امام خصوص وجوب باشد یا خصوص استحباب، یک معیّن و مؤیّدی برای مسأله وجوب مطرح است، آن مؤیّد همین است که اخبار می کند به این که اعاده در آینده تحقق پیدا خواهد کرد، در رابطه با مستحب چنین نیست که انسان بگوید: در آینده این مخبر به تحقّق پیدا خواهد کرد، مناسبت با تعبیر اقتضا می کند که زراره از این«یعید صلاته» با توجّه به این که قطعا ابهام و اجمالی در آن وجود ندارد، استفادۀ خصوص وجوب را می کند - مرحوم آخوند(ره) ایشان می خواهند استفاده کنند که ما می توانیم به این کیفیّت از راه اطلاق و مقدّمات حکمت استفاده کنیم. اما که در جواب زراره می فرماید: «یعید صلاته»، با آن خصوصیّت و با آن موقعیّت ظهور در